Lenghe romanze

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Carta dle lenghe romanze, basà dzora a 'd criteri struturaj e comparativ

A së s-ciamo lenghe romanze, o lenghe neolatin-e, le lenghe che a derivo dal latin.
Le lenghe romanze as divido an lenghe romanze ossidentaj e lenghe romanze orientaj, pì o meno a l'autëssa dla linia La Spessia-Rìmin, descrivùa da Walter von Wartburg (1950).

Le lenghe romanze che a l'han avù un còdes ISO 639-3 da la relativa Registration Autority a son:

lenghe romanze ossidentaj:
- lenghe ibériche:
  - lenga mosarabica
  - lenga aragoneisa
  - lenga catalan-a
  - lenghe asturian-e:
    - lenga asturian-a
    - lenga mirandèisa
  - lenghe spagneule:
  - lenghe portughèise:
- lenghe sardagneule

- lenghe gal-romanze:
  - lenga franch-provensal
  - lenghe fransèise:
    - lenga fransèisa
    - lenga fransèis/Cajun
    - lenga picarda
    - lenga valon-a
    - lenga zarfatica (lenga mòrta)
  - lenga ossitan-a = lenga provensal/lenghe provensaj (provensal + auvergnat + gascon + limousin + lengadocian + vivaro-alpin)
  - lenghe cisalpin-e:
  - lenghe ladin-e:

lenghe romanze orientaj
- lenghe italian-e
- lenghe romen-e

- lenga dalmàtica (lenga mòrta)

Lenghe romanze

Destribussion Geogràfica

A l'orìgin le lenghe romanze a son nassùe e a son dësvlupasse ant l'Euròpa meridional (o Euròpa dë sota), un temp conquistà e colonisà dai vej Roman.

Tutavia, grassie a la fas ëstòrica dl'espansionism teritorial europengh, al conseguent colonialism dij sécoj XVI-XVIII e dzortut dòp l'espansion imperialista dle grand potense europenghe ant ël cors dl'Eutsent, le lenghe romanze a son ëdcò spantiàse an América, an Àfrica, an Asia e an Oceania, an dventand un-a dle famije lenguìstiche pì parlà al mond.

Dal pont ëd vista dij parlant lenga mare, ël spagnöl a l'é l'idiòma pì parlà, daré ël portoghes e ël fransèis. Për lòn ch'a rësguarda nopà ël nùmer ëd Pais anté ch'a l'é parlà, la lenga pì spantià a l'é ël fransèis, present an Fransa, Svìssera, Bèlgi, Cànada, Caràib, ant vàire Stat dl'Àfrica e ant j'arsipélagh dl'Òcean Passìfich. Lë spagnöl a l'é parlà an Spagna e ant l'América Latin-a, antramentre che ël portoghes a l'é present (an pì che ant ël sò Portugal nativ) ant ël Brasil; ël portoghes a l'é ofissial ëdcò ant chèich pais african.

Na diffusion ëd riliev a livel europengh a l'han ëdcò ël romen, parlà an Romanìa e an Moldavia, e ëdcò pì l'italian, ofissial an Italia, a San Marin, an Svìssera (Canton Tessin e Canton Grison), ant la Sità dël Vatican e ant la Region Istriana (Croassia), teritòri a coj ch'as gionto ëdcò vàire ìsole lenguìstiche an Slovenia (anté chèich comun a lo adòta coma sconda lenga ofissial), a Fium, an Dalmassia, a Malta, an Còrsica, a Nissa, ant ël Prinsipà ëd Mònaco (andoa nopà a l'ha pì pa gnun arconossiment ofissial), an Albanìa e an Montnèigr.