Margarin-a
Margarin-a a l'é n'emulsion d'eva e grass alimentar, an prinsipi vegetal, creà për esse un sostitù dël bur. A l'é spantià an forma sòlida e spantiàbil, dovrà an cusin-a e ant l'andustria alimentar.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]La margarin-a a l'é stàita anventà dël 1869 dal chìmich fransèis Hippolyte Mège-Mouriès. Chiel a l'ha partissipà a un concors lansà da Napoleon III për trové n'auternativa al bur ch'a fussa econòmica, conservàbil e bon-a për la provista dij soldà. Mège-Mouriès a l'ha brevetà n'emulsion fàita con grass, làit sgrassà e eva. La margarin-a a l'ha vagnà 'l premi, ma a l'é nen sùbit dventà popolar përchè a l'avìa un savor neutr e na consistensa diferenta dal bur. A l'é anandiasse a esse dovrà dzortut ant j'agn 1910, grassie a la dëscrission dël process d'idrogenassion, ch'a l'ha përmëttù d'andurì j'euli vegetaj. Le doe guère mondiaj a l'han peui spantià sò consum an Euròpa.
Produssion
[modìfica | modifiché la sorgiss]La margarin-a a l'é fàita an emulsionand eva e grass (dont ël contnù a l'é almanch 80%). Ij grass a son ëd sòlit euli vegetaj (colsa, girassol, sòja, palma). Për fela dventé sòlida, costa emulsion a l'é sfreidà e impastà: ij cristaj ëd grass a chërso e a antrapolo l'eva. D'antan as dovrava l'idrogenassion, ma na part ëd j'àcid grass as trasformavo an àcid grass trans (danos për la salute). Ancheuj as deuvra pì 'd solit la transesterificassion, ch'a përmëtt d'oten-e na consistensa sòlida sensa formé grass trans. Peui as gionto sal, emulsionant (coma la licitina ëd sòja), conservant, arom e colorant (coma 'l beta-caroten për ël giàun). Dle vire a son giontà ëdcò vitamin-e (A, D, E).
Diferensa con ël bur
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Orìgin: ël bur a l'é un grass d'orìgin animal (da la fior dël làit), la margarin-a a l'é a base ëd grass vegetaj.
- Colesteròl: la margarin-a a në conten gnun, antramentre che 'l bur a n'anviron 25 mg për 10 g.
- Àcid grass trans: le margarin-e veje (idrogenà) a l'avìo fin-a al 17-25%, mentre cole moderne (transesterificà) a n'han men che 2% (conforme al Regolament UE 2019/649).
- Vitamin-e: ël bur a l'é rich ëd vitamina A, D, E e K; la margarin-a a peul avèjne giontà.
- Calorìe: a son anviron par (71 calorie për 10 g).
- Punt ëd fum: la margarin-a a l'ha un punt ëd fum pì àut ëd col dël bur (coma la margarin-a Gran Master 80% a l'é adatà për la pastissarìa andustrial).
Salute
[modìfica | modifiché la sorgiss]La discussion sël se la margarin-a a sia pì sana dël bur a l'é stàita longa. Quand a l'era idrogenà, la margarin-a a l'avìa motobin d'àcid grass trans, ch'a àusso ël colesteròl LDL (cativ) e a sbasso col HDL (bon). Ancheuj, le margarin-e moderne a l'han pi nen j'àcid grass trans e a son pì san-e rispet al passà. A son ëdcò pòvre an grass sàtur e a conten-o grass insàtur. Për fé na bona selession, a l'é mej lese l'etichëtta e serne cole sensa euli idrogenà, sensa euli 'd palma e con pòch sal.