Massa (arma)
La massa a l'é n'arma macant, dovrà për bate, formà da un man-e e na testa, visadì na part greva an cò al man-e.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]La massa a cala dal baròt, n'arma primitiva an bòsch ò an òss, con la forma 'd na pertia pi larga an cò. L'inovassion dla massa a l'era la testa, ch'a l'arda motobin pi privolosa.
Preistòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le prime masse a j'ero tutafàit an bòsch ò an òss, le prime teste a j'ero an bronz ò an ossidian-a.
Antichità
[modìfica | modifiché la sorgiss]La massa a l'era motobin dovrà dai sivalié sasanid ciamà catafrat, ma a l'era nen dovrà dai Roman.
Età ëd mes
[modìfica | modifiché la sorgiss]
Ant l'età ëd mes, con ël dësvlup dl'armadure (a piastre e bragantin-a), as sërcava 'd batì quaich arma bon-a për ferì sensa dovej përtusé le armadure nemise: la solussion a l'é stàita trova mersì a le masse.
Dontré masse ch'a son stàit batì an cost perìod a son stàite masse flangià: ch'as diferensiavo dal fàit ch'a l'avio la testa pien-a 'd sporgense an metal, ch'a podìo 'dcò drognolé le armadure. Ant l'Euròpa oriental, dzortut ant la Polonia-Lituania, la massa flangià, an particolar la "bulava", a l'era un sìmbol ëd podej.
Ij pi gròss dovrator 'd masse d'arme a j'ero ij bisantin e jë stat dl'Euròpa oriental.
Le masse a j'ero stàite dësmencià da l'anvension dle arme da feu, ma ant la prima guèra mondial, a ventava n'arma da dovré ant la guèra 'd trincera për ij combatiment còrp a còrp. La massa a l'era donch tornà ëd mòda, a l'era dovrà dzortut 'mé ant la preistòria: pa për bate ël nemis travers soa armadura, ma contra un nemis sensa scu e armadura.
Tipo 'd masse
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Baròt: un tòch ùnich ëd bòsch ò òss, ma con ël cò pi largh.
- Massa clàssica: un baròt ma con ël cò fortificà da pera o autr material goregn.
- Massa d'arme: masse da furfa se le armadure a përmëtto nen ëd ciapé ël nemis con la spa o la lansa.
- Massa frà: na massa con an cò na part an fer.[1]
- Massa brocà: un baròt ò na massa frà con dle bròche ch'a spòrzo dal cò.
- Massa flangià: na massa clàssica ma con an cò dle spongense an metal, për drognolé l'armadura nemisa e fé mal al rival.
- Massa gotica: na massa flangià ma 'd pianta an metal.
- Massastrivass: un man-e gropà a na bala 'd fer brocà da na caden-a.