Metaética

La Metaética a l'é na rama dl'ética ch'a studia la natura, l'orìgin e 'l significà dij giudissi moraj. Anvece d'esse interessà a còsa a l'é bon o gram (ética normativa), la metaética as ciama lòn ch'a veul dì dì che quaicòs a l'é "bon", da andoa a ven-o ij valor moraj, e s'a-i son ëd vrità moraj assolùe.

Tichëtte prinsipaj

La metaética as concentra an sij problema fondamentaj dl'ética:

La semàntica dël lengagi moral (lòn ch'a veulo dì le paròle "bon", "mal", "giust", etc.)
L'epistemologìa moral (com a peulo esse conossùe le vrità moraj)
La metafìsica dij fàit moraj (s'a-i esisto 'd proprietà moraj ant ël mond)
La psicologìa moral (com a formo le përson-e soe concession moraj)

Sòrt ëd metaética

Realism moral

A fortiss che le proprietà moraj a esisto realment e indipendentement da nòstre opinion.

Realism naturalista: Le proprietà moraj a son proprietà naturaj (es. "bon" a l'é lòn ch'a massimisa la felicità)
Realism nen-naturalista: Le proprietà moraj a esisto ma a son nen arduvìbij a proprietà naturaj (G.E. Moore e sò argument dla question duverta)

Antirealism moral

A fortiss che le proprietà moraj a esisto nen an manera real.

Emotivism: Ij giudissi moraj a son mach espression ëd sentiment (A.J. Ayer)
Prescritivism: Ij giudissi moraj a son 'd prescrission o 'd comand (R.M. Hare)
Relativism moral: Ij valor moraj a dipendo da la coltura o da le përson-e
Nihilism moral: A-i é gnun-a vrità moral

Cognitivism

A fortiss che le proposission moraj a peulo esse vere o fàusse.

Nen-cognitivism

A fortiss che le proposission moraj a esprimo mach sentiment o prescrission e a peulo nen esse vere o fàusse.

Problema sentraj

Ël problema dl'esse e dël deje l'agìt

Për David Hume, as peul pa deduve 'd conclusion normatìve ("lòn ch'a dovrìa esse") da 'd premise descritive ("lòn ch'a l'é"). Cost "sàut" dal descritiv al normativ a l'é un dij problema sentraj dla metaética.

L'argument dla question duverta

G.E. Moore a fortiss che le definission naturaj dij termo moraj a son sempe "duverte" a discussion. Për esempi, as peul sempe ciamé: "A l'é vera che lòn ch'a massimisa la felicità a l'é bon?".

L'obietività dij valor

Ij metaeticista a dibato s'a-i son ëd valor moraj ogetiv o s'a son mach sogetiv.

Stòria

Ij problema metaétich a son ëstàit present ant la filosofìa fin da l'antichità, ma la metaética moderna a l'é dësvlupasse specialman ant ël sécol ch'a fa XX con:

G.E. Moore e sò "Principia Ethica" (1903)
L'emotivism d'A.J. Ayer
Ël prescritivism d'R.M. Hare
Jë studi dël positivism lògich an sla natura dël lengagi moral

Amportansa

La metaética a l'é amportanta përchè:

A fonda l'ética normativa
A ciairiss la natura dël dissensi moral
A analisa la strutura dël rasonament moral
A dà na base teòrica për l'ética aplicà

Vos corelà

Arferiment