Mijorament vegetal

Ël mijorament vegetal (o selession vegetal, ameliorament genétich dle piante) a l'é la siensa e la pràtica ch'a mira a modifiché le caraterìstiche genétiche dle piante për rendje pì ùtij a l'òm. A l'é na part essensial dl'agricoltura e dla produssion alimentar.

Stòria

Le prime forme ëd mijorament vegetal a armonto a la preistòria, quand j'òm a l'han ancaminà a selessioné le piante pì produtive o con ij frut pì gròss. Costa selession empìrica a l'ha portà a la domesticassion ëd tute le prinsipaj colture (gran, ris, melia). Dël sécol XIX, ij travaj ëd Gregor Mendel an sla genética a l'han dàit na base sientìfica al mijorament. Dël sécol XX, a son ëspantiasse le técniche d'ibridassion controlà e, pi tard, l'ingegnerìa genética.

Obietiv

J'obietiv prinsipaj dël mijorament vegetal a son:

Aumenté la produtività (rendiment për giornà).
Mijoré la qualità dij prodot (gust, dimension, color, valor nutrissional).
Rende le piante pì resistente a le maladìe, ai parassita e a le condission ambientaj averse (suitin-a, frèid, salinità).
Adaté le piante a le técniche mecàniche e a j'esigense dël marcà.

Técniche

Le prinsipaj técniche ëd mijorament vegetal a son:

Selession manual: as selession-o le piante pì bele ant un camp e as deuvro soe smens për la sëmna apress.
Ibridassion: as ancrosio dle piante con caraterìstiche diferente për oten-e d'ibrid ch'a combin-o ij caràter dij genitor.
Selession genealògica: as ten-o registr dij parent për controlé mej l'eredità.
Mutagénesi: as deuvro agent chìmich o radiassion për andùe dle mutassion e peui selessioné cole ùtij.
Ingegnerìa genética: as introduvo dle modìfiche precise ant ël genoma dla pianta (OGM).

Amportansa

Ël mijorament vegetal a l'ha n'amportansa ciav për:

Sicurëssa alimentar: për nutrì na popolassion mondial an chërsùa.
Sostenibilità: për ridùe l'usage ëd pesticida e d'eva.
Adatament al cambiament climàtich: për creé dle varietà pì resistente.