Mnis

Mnis (o arfud) a l'é l'ansema dij material e dj'oget che a son scartà përchè a servo pì nen. La gestion djë mnis a l'é n'atività fondamental për la salute pùblica e la protession dl'ambient.

Stòria

An Piemont, fin a l'Eutsent, lë mnis a l'era campà për le stra o ant ij cors d'eva, con consequent problema sanitari. A Turin, la prima forma organisà ëd racòlta djë mnis a l'é dël 1830, con dij caret ch'a passavo për le stra. Dël sécol XX, a son spantiasse ij prim sistem ëd racòlta diferensià.

Sòrt dë mnis

Jë mnis as peulo classifichesse an vàire manere, scond la normativa italian-a (D.Lgs. 152/2006).

Scond l'orìgin

Mnis urban: coj ch'a ven-o da le ca, da la netiura dle stra, da j'aree vërde e da j'àutre sorgiss doméstiche.
Mnis speciaj: coj ch'a ven-o da j'atività produtive (industria, artigianà, comersi, servissi).

Scond la pericolosità

Mnis pericolos: ch'a conten-o 'd sostanse ch'a peulo fé darmagi a la salute o a l'ambient (com baterìe, detersiv, vernis, solvent).
Mnis nen pericolos: ch'a presento gnun perìcol particolar.

Racòlta diferensià

La racòlta diferensià a l'é 'l sistema ch'a separa jë mnis për material, për peuj peudeje rissiclé. An Piemont, le categorìe pì comun-e a son:

Carta e carton
Véder
Plàstica
Metal
Umid (scart ëd mangé)
Sech (lòn ch'a resta)

Smaltiment e arsiclagi

Jë mnis a peulo esse gestì an vàire manere, scond la gerarchia europea:

Prevension: ridùe la quantità dë mnis produvùa.
Pront al riusagi: controlé e netié j'oget për dovréje torna.
Arsìclagi: trasformé jë mnis an neuva materia prima.
Recùper d'energìa: brusé jë mnis për produve calor o eletricità (termovalorisator).
Dëscaria: buté jë mnis ch'a resto ant na dëscaria controlà.

Mnis ant la tradission piemontèisa

An Piemont, na vòlta as campava pa via gnente: ij tòch ëd tessù a dventavo strass për polidé, la sënner a servìa për fé savon, j'òss a finìo ant la strà. Ël proverbi a disìa: "Gnente as campa via, tut as deuvra". An quàich pais, a-i era lë strassé, col ch'a catava jë strass e ij fer vej.

Ancheuj, la gestion djë mnis a l'é afidà a consòrsi e asiende pùbliche e privà. La Region Piemont a l'ha dësvlupà dij pian për ridùe la quantità dë mnis e aumenté l'arsiclagi.

Vardé ëdcò