Motor ëd fusëtta
Motor ëd fusëtta (an anglèis rocket engine) a l'é na sòrt ëd motor a reassion ch'a produv spinta an acelerand un flùid a àuyta velocità travers un bech. A diferensa dij motor a reassion ch'a deuvro l'aria (com ij turboreator), un motor ëd fusëtta a porta con chiel sia ël carburant che l'ossidant (ansema ciamà propelent), e për lòn a peul marcé ant ël veuid dlë spassi .
Prinsipi ëd fonsionament
[modìfica | modifiché la sorgiss]La pì part dij motor ëd fusëtta a travajo an base al ters prinsipi dla dinàmica ëd Newton për minca assion a-i é n'assion ugual e contraria . Ël motor a campa fòra na massa 'd gas a gran velocità, e la fusëtta a l'é possà an diression contraria.
Ël process a l'é:
- Combustion: Ël carburant e l'ossidant a son mës-cià e brusà ant na cambra ëd combustion a àuta pression (10-200 bar) . Sòn a produv dij gas motobin càud.
- Acelerassion: Ij gas càud a passo travers un bech (na tubassion strèita peui larga). Ël bech a acélera ij gas fin a velocità supersòniche (fin a des vire la velocità dël son) .
- Generassion ëd la spinta: La spinta a ven sia da la pression an sla cambra che da la pression dij gas an sle parete dël bech.
Sòrt ëd motor
[modìfica | modifiché la sorgiss]A-i son doe categorìe prinsipaj
Motor a propelent solid
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël carburant e l'ossidant a son mës-cià ansema ant na sostansa sòlida (com la balestite). A son sempi, a l'han na gran spinta e a peulo esse tenù pront për agn . Sò limit prinsipal a l'é ch'a peulo nen esse dëstissà na vira anvisch, e a l'han un control limità . A son dovrà soens com propulsor d'apògg (booster) e ant ij mìssil .
Motor a propelent liquid
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël carburant e l'ossidant a son tenù an serbatoj separà e a son pompà ant la cambra ëd combustion, andoa as mës-cio e a bruso . A son pì complicà e a l'han damanca 'd turbopompa e vàlvole, ma a peulo esse regolà e dëstissà . A son ël tipo pì dovrà për ij lansator prinsipaj (com ël Falcon 9, Soyuz o l'Ariane 5).
A-i son ëdcò d'àutri tipo, com ij motor ìbrid (ch'a deuvro un sòlid e un lìquid) , e ij motor nen-chìmich (nuclear, elétrich, a ion) ch'a deuvro d'àutre sorgiss d'energìa .
Component prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij component fondamentaj d'un motor ëd fusëtta a son:
- Cambra ëd combustion andoa a bruso ij propelent .
- Bech (o ugel) a acélera ij gas e a produv la spinta .
- Sistema d'alimentassion (pompe, vàlvole, serbatòj) për porté ij propelent ant la cambra .
- Sistema ëd rafredament për protege le parete dle temperadure àute (fin a 3500°C). As deuvro técniche com ël rafredament regenerativ, anté che un dij propelent a passa an dij canaj dantorn a la cambra prima d'esse brusà .
Prestassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]La prestassion d'un motor ëd fusëtta as mzura dzortut con l'impuls specifich (mathI_{sp}math), ch'a l'é ël rapòrt an tra la spinta otnùa e la quantità ëd propelent dovrà për second . Pi l'impuls spec^fich a l'é àut, pi ël motor a l'é eficent. La spinta a peul varié da chèich newton (për ij cit motor ëd propulsion ëd reassion) a pì che 30 meganewton (për ij motor gròss com ël F-1 dël Saturn V) .