Munission
La munission a l'é tut lòn ch'a serv për fé andé n'arma da feu, për colpì o për prodùe n'efet. A comprend l'ansem ëd component che, butà 'nt la cambra d'un'arma, a përmëtto 'd lansé un projétil, o a conten-o l'esplosiv e ij sistema 'd guida për n'arma 'd pi gròss càlibr.
Part prinsipaj ëd na munission për arma portàtil
[modìfica | modifiché la sorgiss]Na cartucia completa (për fusij, pistòle, moschet) a l'é formà da:
- Asta (o bòssol): Contenitor ëd metal, plàstica o carta ch'a ten ansema tut.
- Esplosiv d'ancamin (percussion): Cita caria ch'a s-ciòpa ëd fasson sensìbil quand batùa dal percussor, për dé 'l feu a la caria prinsipal.
- Caria propulsiva (póver): Esplosiv ch'a brusa an pressa, generand gas ch'a lanso 'l projétil fòra dal canon.
- Projétil (bala): La part ch'a ciapa ël bërsaj, an metal (piomb, assel, urani ampovrì).
- Lubrificant e sigilant: Për ridùe l'atrit e prevnì l'umidità.
Sòrt ëd munission
[modìfica | modifiché la sorgiss]A-i son vàire categorìe, classificà për:
Sòrt d'arma
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Munission për fusij e carabine.
- Munission për pistoòle e revòlver.
- Munission për arme a cana riversà.
- Munission për arme d'apògg (mitrajatris, canon leger).
Sòrt ëd projétil
[modìfica | modifiché la sorgiss]- A bala pien-a (Full Metal Jacket - FMJ): Për tir d'ansidiament e contra la protession legera.
- A bala veuida (Hollow Point - HP): Ch'as deurv al contat, për fé pì dann ant la carn (dovrà da la polissìa e ant la cassa).
- Incendiari e trassant: Ch'a fa 'd feu o a lassa na trassa luminosa për corege 'l tir.
- Penetrant (AP): Për trapassé le corasse.
- A salve: Sensa projétil, për le sirimonie.
Munission për artijarìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]Për canon e obusié, le munission a peulo esse:
- Ëd bòt ùnich (projétil e caria propulsiva separà).
- A cartucia fissà (projétil e bòssol unì, për canon pì cit).
- Semi-fissà (con bòssol metàlich ma projétil separàbil).
Ij projétil d'artijarìa a peulo esse:
- Esplosiv (HE).
- Contra-blindà (HEAT, APFSDS).
- A còste (shrapnel).
- Iluminant o fumògen.
- Nuclear o chìmich (munission speciaj).
Munission guidà e mìssij
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ant ës cas, la "munission" a l'é l'arma midema, ch'a comprend:
- Cari'd guèra.
- Sistema 'd propulsion (motor a arsàut, a propelent sòlid).
- Sistema 'd guida (radar, infra-ross, laser, GPS).
- Sistema 'd navigassion.
Produssion e sigurëssa
[modìfica | modifiché la sorgiss]La produssion ëd munission a l'é regolà da dë strèite norme për evité d'esplosion assdentaj. Le munission a devo:
- Essere stàbij an condission normale.
- Fonsionament mach quand ativà da l'arma.
- Avèj na durà 'd conservassion (e esse dësblà o eliminà apress).
Conservassion e eliminassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le munission a peulo degeneresse con ël temp (póver ùmida, corosion dël bòssol). Cole scadùe o nen pì dovrà a devo esse dësblà da 'd técnich espërt con dë s-ciòp controlà.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]La munission a l'ha seguità l'evolussion dle técniche:
- Sécoj XV-XVIII: Caria ëd póver e bala 'd piomb separà.
- Sécol XIX: Nàssita dla cartucia moderna, con percussion a luminel prima, a sedron apress.
- Sécol XX: Standardisassion dij càlibr, munission a àuta penetrassion, guidà.
- Sécol XXI: Munission "inteligenta", a energìa direta, e munission për dron.