Nav ëd linia
Na nav ëd linia a l'é stàita na nav da guèra a vele motobin granda, motobin armà e bon-a a combate ant la linia ëd bataja, visadì la formassion ëd fila ëd nav ch'a costituìa la prinsipal tàtica naval da la mità dël sécol ch'a fa XVII a l'inissi dël sécol ch'a fa XIX. A l'era 'l mojen ëd combatiment pì poderos ëd soa época e a l'é stàita l'antenà dla corassà a vapor dël sécol ch'a fa XIX.
Stòria e dësvlup
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'orìgin dël nòm a riva da la tàtica dla linia ëd bataja, anté che le nav a së schieravo an fila për dé 'ndaré al màssim ëd soa potensa 'd feu. Con l'angrandiment ëd l'artijarìa naval, le nav pì cite e pòco protete a son dventà tròp vulneràbij për resiste ant la linia. A l'é donca l'esigenza ëd costrùe 'd nav sempe pì gròsse, con vàire pont ëd canon e na protession ëd bòsch dë spessor.
Ij prim esempi a armonto a l'Inghilterra dël sécol ch'a fa XVII (coma la Sovereign of the Seas dël 1637). Ël pont ëd mòda a l'é rivà ant l'Età dla Nàutica dël bòsch (c. 1650-1850), con le gròsse nav a doi pont (74-100 canon) e a tre pont (98-120 canon) ch'a dominavo le bataje dl'Età napoleònica.
La decadensa dle nav ëd linia a l'é ancaminà con l'antrodussion dël vapor, dël blindagi d'assel e dij cano a retrocaria ant la mità dël sécol ch'a fa XIX, ch'a l'han portà a la nassita dle prime corassà. Nen tutun, vàire nav ëd linia a son restà an servissi fin a la mità dl'Eutsent.
Caraterìstiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]Dissegn e dimension
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le nav ëd linia a j'ero caraterisà da:
- Fòrt artijarìa: Dai 50 ai 120 canon ëd fer, organisà an baterìe su doi o tre pont continu (gun deck).
- Material: Scaf fàit ëd rol, con ël fòl ëd bòsch dur (tipo rover) për le part che a dovìo soporté ël feu.
- Velatura: a tre àlber con vele quadre, ch'a dasìo na bon-a manovrabilità e velocità con bon vent.
- Echipagi motobin numeros: Da 500 a 1200 òm, comprendend mariné, soldà për l'artijarìa, e ofissiaj.
Classificassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le nav ëd linia a j'ero classificà 'me:
- Nav ëd prim rangh (100 canon o pì): a tre pont. Nav amiraje për comandé la flòta.
- Nav ëd scond rangh (90-98 canon): a tre pont, ma pì cite.
- Nav ëd ters rangh (64-80 canon): a doi pont. Ël tipo pì comun e versàtil.
- Nav ëd quart rangh (50-60 canon): a doi pont pì cite, dovrà për scondiment.
Ròl e tàtiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]La tàtica prinsipal a l'era la linia ëd bataja, con le nav schierà a fila sensa anterussion për fé seurte tuta la potensa ëd feu vers ël nemis. L'obietiv a podìa esse lë sfondament dla linia nemisa o l'angagg, visadì manovré për taché soa linia an doi pont.
Dle vire, na squadra a podìa ancaminé un combatiment a la cassa për ciapé na nav nemisa. Antlora, ij soldà e ij mariné a provavo a monté a bòrd dël nemis për ciapelo con la fòrsa dle man.
Le nav ëd linia a j'ero ëdcò dovrà për blòche ij pòrt nemis e për sostnì operassion ëd sbarch.
Esempi famos
[modìfica | modifiché la sorgiss]- HMS Victory: Nav amiraja ëd l'amiràj Horatio Nelson a la Bataja ëd Trafalgar (1805). A l'é conservà 'me nav museo a Portsmouth.
- Santissima Trinidad: La pì granda nav ëd linia dl'época napoleònica, spagneula, con 140 canon (4 pont). Sfondà a Trafalgar.
- USS Constitution: Fregà a gròsse dimension american-a, an servissi dal 1797 e ancora a gala al di d'ancheuj.
Eredità
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le nav ëd linia a l'han lassà 'n gròss segn ant la stòria naval. Sò disegn a l'é l'evolussion final ëd la nàutica a vele militar, e sò concet dle baterìe ëd canon an linia a l'ha influensà la costrussion dle prime corassà a vapor. Ël termo anglèis ship of the line a l'é restà ant ël léssich naval për definì le nav bon-e a combate ant la linia prinsipal.
Vëdde 'dcò
[modìfica | modifiché la sorgiss]Arferiment
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Nicholas Blake, Richard Lawrence, "The Illustrated Companion to Nelson's Navy" (2005), Stackpole Books
- Rif Winfield, "British Warships in the Age of Sail" (2007), Seaforth Publishing