Ora 'd ponta

L'ora ëd ponta (ciamà 'dcò ora dij pendolar, o an anglèis rush hour, peak hour) a l'é 'n perìod dla giornà, generalment la matin bonora e la sèira, quand ël tràfich ëd veìcoj e l'utilisassion dij mojen ëd traspòrt pùblich a rivo al màssim. Costa congestion a l'é causà dzortut dal moviment ëd pendolar ch'a van o a torno da 'l travaj, da la scòla e da àutre atività regular.

Caraterìstiche

L'ora ëd ponta a l'é un fenòmen tìpich dle àree urban-e e metropolitan-e, e as manifesta an vàire forme:

Traspòrt terestr: stra congestionà, autostrà pien-e, longhe file d'atèisa ai semàfor.
Traspòrt pùblich: tren, metro e autobus motobin pien, con passegé ch'a stan an pé e temp d'atèisa pì longh.
Temp ëd viagi: ij temp ëd percorensa a peulo esse da 2 a 5 vire pì longh che ant j'ore fòra ponta.

Le ore prinsipaj a son:

Ponta dël matin: sòlitaman 7:00–9:00 (prima dël travaj e dla scòla).
Ponta dla sèira: 17:00–19:00 (dòp ël travaj e la scòla).

Ant le sità pì gròsse, a peulo ess-ie 'd ponte secondarie 'd mesdì (për le pause disné) o 'd vèsper (për ël cine o lë spetàcol).

Càuse

Le càuse prinsipaj a son:

Concentrassion dj'atività econòmiche e dij servissi ant ël sènter urban.
Separassion spassial antra le zòne 'd residensa e cole 'd travaj/scòla.
Sincronisassion dj'orari ëd travaj e 'd scòla.
Mancansa d'alternative vàlide ëd traspòrt o d'orari flessìbij.
Coltura dl'automòbil privà an vàire società.

Conseguense

Sociaj

Stress e frustrassion pijà da 'd pendolar.
Pèrdita 'd temp produtiv.
Dificoltà 'd conciliassion vita-travaj për ij genitor.

Econòmiche

Cost 'd produssion pì àut për le companìe (retard dij dipendent).
Pèrdita econòmica për la comun-a (men produtività).
Aument dij cost d'esercissi dij veìcoj (carburant, usura).

Ambientaj

Aument dl'inquinament atmosfèrich (emisssion ëd gas sèra, pover fin-a).
Problem acùstich.
Consum d'energìa pì àut.

'd Sicurëssa

Arzigh d'assident stradaj aumentà për la congestion e la nervosità.

Strategie 'd gestione

J'aministrassion a peulo dovré vàire strategìe për mitighé l'ora ëd ponta:

An sij traspòrt

Potensiament dël traspòrt pùblich: pì 'd corse, linee neuve, veìcoj pì grand.
Corsie preferensiaj për autobus e veìcoj multi-ocupant (HOV).
Sistema ëd biciclëtte pùblich e pista ciclàbil.
Tarife diferensià: tìchet pì car an ponta, bon an ore fòra ponta.

An sj'orari

Orari flessìbij ëd travaj (flexitime).
Travajé da ca (smart working) parèj part dla sman-a.
Scajonament d'orari ëd scòla e d'ufissi pùblich.

An sl'organisassion urbanìstica

Dessentralisassion dij servissi e dj'ufissi.
Svilup ëd zòne polifunsionaj (andova a-i é residensa, travaj, servissi).
Pedonalisassion dij sènter.
Tarife ëd congestion (për esempi, a Londra e Stocolma).

Cas particolar

Ora 'd ponta ant le metropolitan-e: a peulo avèj vàire ponte an sël di.
Ora 'd ponta ant ij pòrt e j'aeropòrt: colegà a j'ariv e partense dij vòl o dle nav.
Ponta dël fin-sman-a: an sle vie ëd surtìa da le sità për le vacanse.

Da l'anglèis Rush Hour

Ël termo anglèis rush hour (literalmant "ora ëd core") a l'é motobin spantià ant ël mond e a l'é passà 'dcò an piemontèis, ma la forma "ora ëd ponta" a l'é cola pì dovrà an manera ufissial.

Vëdde 'dcò

Ligam da fòra