Passegé

Un passegé a l'é na përson-a ch'a viagia a bòrd d'un mojen ëd traspòrt (coma n'avion, un treno, na nav, un tram, un bus, na màchina, na biciclëtta, o n'àutr veìcol), ma ch'a l'é nen part ëd l'echipagi o dël përsonal ch'a fà fonsioné 'l veìcol. As diferensia dal pilòta, dal machinista, dal mariné o da l'autista, ël passegé a l'é l'utent ch'a dòvra 'l servissi ëd traspòrt për spostesse da 'n pont a n'àutr.

Definission legaj

Ant ël drit dij traspòrt, la definission ëd "passegé" a varia scond ël mojen e la giurisdission. An general:

Ant ël traspòrt avion, un passegé a l'é qualsëssìa përson-a, gavand ël përsonal ëd vòl.
Ant ël traspòrt marìtim, as fa na distinsion antra ij passegé e ij mémber ëd l'echipagi.
Ant ël traspòrt terestr, un passegé a l'é col ch'a viagia an veìcol condòt da n'àutra përsona.

Drit e obligassion

Ij passegé a l'han 'd drit e dj'obligassion stabilì da lege e règole:

Drit

Sicurëssa: drit a un viagi sicur.
Anformassion: drit a esse anformà an cas ëd ritard, cancelassion o cangiament d'orari.
Assistensa: an cas ëd problema (për esempi, cambi 'd vòl).
Rimbors o indenità: për servissi nen fornì o për pèrdite.
Acessibilità: për le përson-e a mobilità ridovùa.

Obligassion

Caté un tìchet valid.
Rëspeté le régole 'd sicurëssa (për esempi, gropesse ant ij traspòrt avion).
Comportesse an manera sìvica e nen arviré j'àutri passegé o 'l përsonal.
Presentesse a l'imbarch con temp suficient.

Statìstiche e categorisassion

Ant le statìstiche dij traspòrt, ij passegé a son soens categorisà an:

Passegé doméstich: ch'a viagia ant ël midem paìs.
Passegé antërnassional: ch'a traversa le frontiere.
Passegé 'd linia o regolar: ch'a dòvra un servissi programà.
Passegé charter o nen regolar: ch'a dòvra un servissi për në specìfich grup o esigenza.

Ël nùmer ëd passegé a l'é un andicator econòmich amportant për valuté la salute dij setor dij traspòrt e dël turism.

Traspòrt a passegé an vàire mojen

Avion

Ij passegé a viagio an classe econòmica, business, o prima class. A devo passé për ël contròl ëd sicurëssa e a l'han dë spassi e servissi diferent.

Treno

Ij passegé a peulo viagé an pòst assegnà o lìber, con ëd servissi coma la bistrò o 'l vagon let.

Nav e traghet

A-i son ëd cabin-e për ij viagi longh e 'd pòst a seté për coj curt.

Bus e tram

Traspòrt urban o suburban, ëd sòlit a pòst lìber.

Veicoj privà

An machina, ël passegé a l'é chi ch'a l'é nen l'autista.

Sicurëssa dij passegé

La protession dij passegé a l'é na priorità. Le régole 'd sicurëssa a comprendo:

L'usagi ëd sinture 'd sicurëssa an automòbij e avion.
ël gropesse ant ij mojen ëd traspòrt.
La proibission ëd fumé.
Le procedure d'emergensa e le via ëd surtìa.
La formassion dël përsonal an cas d'assident.

Ant ël trasport avion, j'autorità d'aviassion sivij (coma la FAA ant jë Stat Unì o l'EASA an Euròpa) a stabilisso dij regolament motobin rigoros.

Evolussion stòrica

Ël concet ëd "passegé" a l'é cambià con ij sécoj. Ant l'antichità, ij viagi a j'ero dzortut për comersi, guèra o migrassion; ël viagiator a l'era sovens un mërcant o un pelerin. Con l'ariv dij treno e dle nav a vapor ant l'Eutsent, ël viagi për diport a l'é dventà pì comun. Al di d'ancheuj, miliard ëd përson-e a son passegé minca di.

Terminologìa corelà

Passegé clandestin: na përson-a ch'a viagia sensa tìchet o përmess.
Passegé stand-by: ch'a speta un pòst lìber an s'un vòl.
Passegé frequent (frequent flyer): ch'a dòvra sovens un servissi e a peul avèj ëd vantagi.
Passegé an trànsit: ch'a traversa un pòrt o n'aeropòrt sensa seurte dal paìs.

Vëdde 'dcò

Ligam da fòra