Pedogénesi
La pedogénesi (dal grech pedon = teren, e génesis = orìgin) a l'é l'ansema dij process ch'a formo e a trasformo ël teren (pedosfera) a parte da la rocia original. A l'é na part essensial dla pedologìa e dla geomorfologìa.
Fator ëd la pedogénesi
[modìfica | modifiché la sorgiss]La formassion dël teren a dipend da sinch fator prinsipaj, ch'a agisso ansema për temp motobin longh:
- Rocia mare (material original): a l'é la base da 'ndova a parto ij process. A peul esse rocia dura (granit, basalt) o sediment (sabia, argila).
- Clima: la pieuva e la temperadura a influenso la dësgregassion, la trasformassion dij mineraj e la sopravivensa dj'organism.
- Organism vivent: le radis dle piante, la fauna dël teren (verm, inset) e i microorganism (bater, fonz) a contribuisso a dësblé la rocia, a mës-cé la materia e a produve humus.
- Topografìa (riliev): la pendensa e l'esposission a influenso l'eva ch'a passa e a ven conservà, e l'erosion.
- Temp: la pedogénesi a l'é motobin lenta; a peul vorèj-je da senten-e a milen-e d'agn për formé në strat ëd teren.
Process prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij prinsipaj process pedogenétich a son:
- Auterassion e dësgregassion: la rocia as romp për assion mecànica (gel, vent, eva) e chìmica (ossidassion, idrolisi, solussion).
- Umificassion: trasformassion dij rest vegetaj an humus për assion dij microorganism.
- Lissiviatura: trasport dij mineraj e dla materia orgànica da jë strat superior a coj inferior për assion ëd l'eva che a cola giù.
- Podzolisassion: accumul d'argila, fer e humus ant jë strat pì bass.
- Caussificassion: acumul ëd carbonà ëd càuss (calcari).
Arzultà
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'assion dla pedogénesi a porta a la formassion ëd orisont (strat) diferent ch'a compon-o ël profil dël teren. La combinassion dë sti orisont a definiss ij divers tipo ëd teren.