Pesticida
Un pesticida a l'é na sostansa (o na mës-cia 'd sostanse) dovrà për prevenì, controlé o massé j'organism ch'a son considerà danos për le piante, j'animaj o l'òm. A l'é un termo general ch'a comprend vàire categorie, com j'inseticida, j'erbicida, ij funghicida e ij rodenticida.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'usage ëd sostanse për protege le colture a l'é antich (sofro, arsénich, piretr). L'era moderna dij pesticida a l'é ancaminà ant ël sécol XIX e a l'ha avù un grand dësvlup dòp la Sconda guèra mondial, con la sìntesi ëd compòst com ël DDT e j'erbicida a base d'àcid fenossiacétich.
Classificassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij pesticida as peulo classifichesse second vàire criteri:
- Second l'organism bersaj:
- Inseticida: për massé j'inset.
- Erbicida: për massé ij gramon (piante nen desiderà).
- Funghicida: për controlé ij fonz ch'a càuso maladìe.
- Rodenticida: për massé ij rat e d'àutri roditor.
- Acaricida: për massé j'acari.
- Moluschicida: për massé le lumasse.
- Second la composission chìmica:
- Organoclorur: com ël DDT.
- Organofosfà e carbamà.
- Piretròid.
- Neonicotinòid.
- Pesticida biològich: a deuvro microorganism (com ël Bacillus thuringiensis) o sostanse naturaj.
- Second la persistensa ant l'ambient:
- Persistent: ch'a resto ant l'ambient për tant temp (es. DDT).
- Biodegradàbij: ch'as dësbelo an pressa.
Utilisassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij pesticida a son dovrà an vàire setor:
- Agricoltura: për protege le colture e aumenté la produssion.
- Sanità pùblica: për controlé j'inset ch'a trasmëtto maladìe (zanzare, poj).
- Doméstich: për eliminé j'inset e ij rat ant le ca.
- Setor forestal: për protege ij bòsch.
Problem e crìtiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'usage dij pesticida a l'ha d'efet colateraj:
- Tossicità për l'òm e j'animaj (dzortut për j'operator agrìcoj).
- Inquinament dël teren, dl'eva e dl'aria.
- Resistensa: j'organism bersaj a peulo dventé resistent.
- Ridussion dla biodiversità: a masso ëdcò j'organism ùtij (avije, inset impolinador, predator naturaj).
Për sòn, a l'é amportant na gestion responsàbil e sostenìbil dij pesticida, an dovrand pràtiche com la lòta integrà, la rotassion dle colture e la selession ëd prodòt pì seletiv e men persistent.