Piastra (armadura)

L'armadura a piastre a l'é na sòrt d'armadura medieval e rinassimental fàita ëd piastre 'd metal (generalment d'assel) modlà e tacà për protege le part prinsipaj dël còrp. A rapresenta l'apogé técnich e artìstich dl'armadura ossidental prima dl'ariv dj'arme da feu.

Stòria

L'armadura a piastre a l'é dësvlupasse gradualman ant l'Euròpa ossidental a parte dal sécol XIII, an evolvend-se da l'armadura a còta e piastre (piastre d'assel butà an s'un corsal ëd còiro o an s'una còta 'd maglia). A dventa completa ant ël sécol XV, a riva a soa përfession técnica e estética ant ël sécol XVI, për peui decliné con la difusion dj'arme da feu.

Part prinsipaj dël complet a piastre

Na armadura completa (harness) a comprendìa:

Testa e còl

Elm (helm): Përfond për ël torneo, pì leger e ventilà për ël camp.
Armet o Bassinet (con visiera a muso 'd ran-a): Për ël combatiment a pé.
Gorgèira (gorget): Piastre për ël còl.

Bust e brass

Curaciola (cuirass): Componùa da:
- Pëttoral (breastplate)
- Dossal (backplate)
Spalere (pauldron): Piastre gròsse për le spale.
Risure (rerebrace) për la part àuta dël brass.
Cubitiera (couter) për ël ghëmmo.
Brassaj (vambrace) për l'àut brass e l'avambrass.

Man

Manopole (gauntlet): Guant d'assel articolà.

Gambe

Cuisse (cuisse) për la cheussa.
Ginojera (poleyn) për ël ginoj.
Gambiera (greave) për la gamba.
Soler (sabaton) për ël pé, an forma dë scarpa.

Fabricassion

La fabricassion a l'era n'àuta specialisassion artigianal:

Dësbòss: Le piastre a j'ero dësbossà a man da na frisa d'assel.
Modlatura: Scaudà al ross, l'assel a l'era modlà an sla forma d'un "cavalot" ëd bòsch.
Lucidadura: Con dë mòle ëd màrmol.
Montagi: Le piastre a j'ero butà ansema con 'd coree, përmëttend la mobilità.
Decorassion: A sbàuss, argentà, dorà, brunì, o alla macia.

But e sòrt

A-i ero armadure për diferent but:

Da camp (field armour): Për la guèra, equilibrà antra protession e mobilità.
Da torneo (tournament armour): Pì pèise e protetive, për le giostre.
Da parà (parade armour): Motobin decorà, për le ceremonie, pa pënsà për ël combatiment.

Vantagi e dësvantagi

Vantagi:
- Protession bon-a: A parava bin dai colp ëd spa, d'apia, e dle ponte dle balestre.
- Dëstribussion dël pèis: Ël pèis a l'era ben dëstribuì an sël còrp, nen mach an sle spale.
- Stat: Sinbol dël rangh e dla richëssa.
Dësvantagi:
- Cost àut: Mach ij pì rich a podìo përmëttëssla.
- Calor e pèis (20-30 kg).
- Pèrdita 'd mobilità: Men che la còta 'd maja.
- Vulnerabilità a le ponte 'd feu e, a la fin, a le bale d'artijarìa.

Armadura a piastre piemontèisa e italian-a

Ant ël sécol XV, l'Italia a l'era un dij sènter prinsipaj europei për la fabricassion d'armadure, con d'avosà boteghe an sità coma:

Milan: La famija dij Missaglia (Tommaso e Antonio).
Brescia.
Firense.

Déclin e evolussion

Contra le prime arme da feu (archibus, moschet), l'armadura a l'é dventà pì spëssa e pèisa, ma a l'era nen pì bon-a. A l'é restà an uso për ij torneo e coma sìmbol. Le part prinsipaj (curaciola, elm) a son passà a j'arme moderne, an evolvend ant ij giubòt antiprojétil e j'elmet.

L'armadura a piastre ant la coltura ëd massa

A l'é la sòrt d'armadura pì associà al cavalié medieval ant la literatura, ant ël cine e ant ij gieugh. Sovens as arpresenta nen precisament, butand d'armadure pèise për ël torneo an situassion ëd combatiment.

Vos corelà

Arferiment