Projétil
Un projétil a l'é un oget lansà o sparà con fòrsa, ch'as bogia arlongh na trajetòria sota le lej dla balìstica. A l'é 'l component ch'a ciapa ël bersaj ëd vàire sòrt d'arme, da cole a propulsion mecànica a cole a propulsion chìmica o esplosiva.
Tichëtte prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Un projétil a peul esse definì coma:
- Na massa sòlida lansà contra un bersaj për causé d'efet dëstrutiv
- L'element ativ d'un sistema d'arme ch'a viagia vers sò bersaj
- L'oget ch'a completa la fase final d'un atach militar o sportiv
Sòrt ëd projétij
[modìfica | modifiché la sorgiss]Për mecanism ëd lansament
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Projétij ëd propulsion mecànica: Lansà con fòrsa fìsica (sajëtte, pera, baston da lansé)
- Projétij ëd propulsion chìmica: Sparà con esplosiv (bale d'arme da feu, granà)
- Projétij autopropulsiv: Con motor propi (mìssil, silur, rassi)
- Projétij guidà: Con sistema 'd navigassion (mìssil guidà)
Për dimension e scala
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Projétij cit: Për arma portàtil (bale, pere)
- Projétij medi: Për artijarìa (schege, granà)
- Projétij gròss: Për bombardament (bombe aeree, mìssil)
- Projétij ipersònich: Ch'a supero 5 vote la velocità dël son
Part d'un projétil tipich
[modìfica | modifiché la sorgiss]Un projétil modern për arma da feu a comprend:
- Còrp: La part prinsipal, generalment 'd metal (piomb, assel, urani)
- Ponta: La part ch'a colpiss prima
- Coa: Për la stabilisassion dël vòl
- Incrustassion: Për protege l'arma o për armonté la penetrassion
Fìsica dël projétil
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël moviment d'un projétil a l'é governà da:
- Velocità inissial: La fòrsa dël lansament
- Àngol ëd lansament: Detèrmina la trajetòria
- Resistensa dl'aria: A riduv la velocità e àltera la trajetòria
- Gravità: A tira 'l projétil vers ël bass
Balìstica
[modìfica | modifiché la sorgiss]La siensa ch'a studia 'l moviment dij projétij as divid an:
- Balìstica interna: Lòn ch'a càpita andrinta l'arma
- Balìstica esterna: La trajetòria ant l'aria
- Balìstica terminal: L'efet an sël bersaj
Efet an sël bersaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij projétij a càuso dann për:
- Fòrsa cinética: L'energìa dël moviment
- Penetrassion: A trapassa 'l material
- Framentassion: As deurbe an tante part
- Esplosion: A lìbera energìa esplosiva
Evolussion stòrica
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Preistòria: Père e baston
- Antichità: Sajëtte, bale, pere da flecia
- Medi ev: bale, pere d'artijarìa
- Età moderna: bale d'arme da feu, granà
- Sécol XX: Mìssil, bombe guidà, projétij inteligent
Aplicassion nen militar
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij projétij a son dovrà 'dcò an:
- Spòrt: Tir al bersaj, arch
- Siensa: Esperiment fìsich
- Spassi: Sonde spassiaj, satélit
- Angegnerìa: Projétij për test ëd resistensa
Projétij particolar
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Projétij penetrant: Për trapassé blindagi
- Projétij incendiari: Për causé d'incendi
- Projétij trassant: A lassa na fila luminosa
- Projétil a s-ciòp: A lansa dë schege
- Projétil inteligent: A peul corege soa rota
Problem ëd sigurëssa
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij projétij a pòrto dël perìcol:
- Colp perdù: Projétij ch'a colpisso sensa antension
- Esplosion tardiva: Projétij ch'a s-ciòpo nen subit
- Contaminassion: Projétij con material tòssich
- Arcuper pericolos: Projétij nen esplodù
Tecnologìa futurista
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij dësvlup futur a comprendo:
- Projétij a energìa dirigìa: Laser, partissele carià
- Projétij ipersònich: Con velocità dzuman-a
- Projétij nen-letaj: Për ël contròl ëd le manifestassion
- Projétij robotisà: Con decision autònoma