Pseudo-siensa
La pseudo-siensa a l'é n'ansem ëd credense, teorìe o pràtiche ch'a pretendo d'esse sientìfiche ma ch'a manco djë standard metodològich e epistemològich ëd la siensa vera. A l'é un concet amportant an filosofìa dla siensa për ël problema dla demarcassion.
Definission
[modìfica | modifiché la sorgiss]La pseudo-siensa a peul esse definìa com:
- N'atività ch'a pretend d'esse sientìfica ma ch'a manca dle caraterìstiche essensiaj dla siensa
- Na pretèisa ëd conossensa ch'a faliss a sodisfé ij criter dël métod sientìfich
- Un sistema ëd credense ch'a smija sientìfich ma ch'a l'é nen verificàbil o arfutàbil
Caraterìstiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]Element distintiv
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Mancansa ëd faussificabilità
- Arfud dë sfide con j'arzultà sperimentaj
- Assensa ëd progression dël savèj
- Selession dj'evidense a favor
Técniche comun
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Usagi d'un lengagi técnich sensa sostansa
- Arferiment a complòt o a autorità misteriose
- Confusion antra corelassion e causałità
- Arfud dij mecanism ëd revision dij par
Esempi ëd pseudo-siense
[modìfica | modifiché la sorgiss]Stòrich
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Frenologìa: studi dle protuberanse dël crani
- Alchimìa: trasformassion dij metaj an òr
- Astrologìa: influensa dj'astr an sla vita uman-a
Contemporani
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Creassionism: negassion dl'evolussion
- Disegn inteligent: version moderna dël creassionism
- Omeopatìa: diluission estreme për le cure
- Teorìe dël complòt: spiegassion alternative dj'event
Problema dla demarcassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël criteri ëd Popper
[modìfica | modifiché la sorgiss]Karl Popper a l'ha propnù la faussificabilità com criteri:
- Na teorìa sientìfica a dev podèj esse arfudà
- Le pseudo-siense a son nen faussificàbij
- Esempi: marxism e psicoanàlisi
Àutri criteri
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Thomas Kuhn: mancansa ëd paradigma condivis
- Imre Lakatos: program ëd riserca ch'a regrediss
- Paul Thagard: mancansa ëd progress e arfud d'afronté ij problema
Diferense con àutri concet
[modìfica | modifiché la sorgiss]Pseudo-siensa vs siensa malavia
[modìfica | modifiché la sorgiss]- La siensa malavia a l'é siensa ch'a faliss për lìmit metodològich
- La pseudo-siensa a arfuda ël métod sientìfich
Pseudo-siensa vs proto-siensa
[modìfica | modifiché la sorgiss]- La proto-siensa a peul dventé siensa
- La pseudo-siensa a resta sempe fòra dla siensa
Pseudo-siensa vs religion
[modìfica | modifiché la sorgiss]- La religion a pretend pa d'esse sientìfica
- La pseudo-siensa a fa pretèise sientìfiche
Rason psicològica
[modìfica | modifiché la sorgiss]Bias cognitív
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Bias ëd conferma: serché evidense ch'a confërma le credense
- Efet Forer: acetassion ëd descrission vaghe com personaj
- Ilusion ëd corelassion: vëdde d'associassion andoa a-i son pa
Fator sociaj e culturaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Bisogn ëd control e sigurëssa
- Arfud dla complessità
- Atrassio për le spiegassion semplificà
Perìcoj e conseguense
[modìfica | modifiché la sorgiss]Salute pùblica
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Arfud dle vacinassion
- Sostitussion ëd le cure médiche
- Diete pericolose
Decision polìtiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Negassion dël càud global
- Polìtiche ambientaj pa basà an sij dat
- Sperper ëd risòrse pùbliche
Educassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Confusion antra siensa e pseudo-siensa
- Dësvlup ëd l'analfabetism sientìfich
- Minorassion dla qualità dl'ansegnament
Aprocc filosòfich
[modìfica | modifiché la sorgiss]Anàlisi epistemològica
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Studi dij criteri ëd validità sientìfica
- Anàlisi dle struture dle teorìe pseudo-sientìfiche
- Svilup d'utiss për la demarcassion
Filosofìa dla siensa social
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Comprension dël contest social dle pseudo-siense
- Studi dij mecànism ëd difusio e acetassion
- Anàlisi dle relassion ëd podèj
Combate la pseudo-siensa
[modìfica | modifiché la sorgiss]Educassion sientìfica
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Ansegnament dël métod sientìfich
- Svilup dël pensé crìtich
- Alfabetism sientìfich dai prim agn
Comunicassion sientìfica
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Spiegassion ciàira dij resultà sientìfich
- Trasparensa ant ël process sientìfich
- Diàlogh con ël pùblich
Responsabilità dij media
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Verìfica dle sorgiss
- Evité ël "false balance" ant ij débat
- Educassion dij giornalista sientìfich
Débat contemporani
[modìfica | modifiché la sorgiss]Lìmit dla siensa
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Còsa a peul e còsa a peul pa fé la siensa?
- Ël ròl ëd la fede e dla rason
- Ij confin tra siensa e filosofìa
Libertà 'd paròla vs responsabilità
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Fin a che pont as peulo toleré le pseudo-siense?
- La tension antra libertà d'espression e protession dël pùblich
- Ël ròl dle piataforme an ligna
Autor amportant
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Karl Popper (1902-1994)
- Thomas Kuhn (1922-1996)
- Paul Feyerabend (1924-1994)
- Mario Bunge (1919-2020)
- Carl Sagan (1934-1996)
- Richard Dawkins (1941-)
Euvre fondamentaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]- La logica dla dëscuerta sientìfica ëd Popper
- La strutura dle arvolussion sientìfiche ëd Kuhn
- Ël mond infestà dai démon ëd Sagan
Vëdde ëdcò
[modìfica | modifiché la sorgiss]Bibliografìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Popper, K., La logica dla dëscuerta sientìfica, 1934
- Sagan, C., Ël mond infestà dai démon, 1995
- Bunge, M., Filosofìa dla siensa, 1998