Pullman

Un pullman (pronunsià /'pulman/) a l'é un veicol a motor motobin grand, progetà për trasporté 'd passegé an manera coletiva an sjë stra. A l'é un dij mojen pì amportant dël traspòrt pùblich ant le sità, ant le periferie e për ij viagi antra sità.

Stòria

Ij prim servissi 'd traspòrt coletiv a propulsion nen animal a son comparì ant l'Eutsent, con j'omnibus a cavaj (d'automòbij grande, simij a 'd carosse, tirà da doi o tre cavaj). Con l'invension dël motor a combustion interna, a l'ancamin dël sécol ch'a fa XX a son comparì ij prim pullman a motor a benzin-a o diesel. Ël prim servissi regolar ëd pullman motorisà a l'é stàit an Germania dël 1895 (Benz Omnibus), ma l'esplosion a l'é rivà antra le doe guère mondiaj.

Ant ël sécol ch'a fa XX, ij pullman a son dventà sempe pì grand, confortévoj e efissient, con l'antrodussion ëd chassis autoportant, trasmission automàtica, aria condissionà, e sistema anti-inquinament. Da j'agn 2000, a son ëspantiasse ij pullman elétrich e a idrògen.

Sòrt ëd pullman

Scond la dimension

Minibus: për 8-30 passegé, dovrà për servissi local, scòle o navëtte.
pullman standard: la version pì comun, për 30-80 përson-e.
pullman articolà (ò "pullman a serpentin"): con na session dëdnans e na session posterior giontà, për 100-150 passeger.
pullman bi-articolà: con doe session dnans, dovrà an vàire sità grand për le linie pì afolà.
pullman a doi pian (double-decker): motobin comun ant ël Regn Unì e an Hong Kong, con doi pian për aumenté la capacità.

Scond l'utilisassion

pullman urban: për ël traspòrt ant la sità, con pì pòrte e 'd cadreghe motobin sëmpie.
pullman suburban o regionaj: për colegament antra 'l sènter e le periferie, con pòche fërmade.
pullman antra sità (ò "coach"): për viagi longh, con cadreghe confortévoj, servissi igiènich, e 'd ventilassion.
pullman turìstich: për visité le sità, sovens con ël tèit duvert.
pullman scòlastich: për porté jë student a scòla, con dle caraterìstiche 'd sigurëssa speciaj.
pullman ëd linia: për viagi internassionaj o nassionaj a longa distansa.

Scond l'alimentassion

pullman diesel: ël pì comun, ma an cal për l'inquinament.
pullman a gas natural (GNL/GNC): pì pulid.
pullman ìbrid (diesel-elétrich): a riduv ij consum.
pullman elétrich: sensa emission locaj, sempe pì spantià.
pullman a idrògen (célula a combustìbil): an sperimentassion an vàire sità.

Component técniche

Un pullman a l'ha vàire part prinsipaj:

Chassis: la strutura portanta, dzortut për ij modej antra sità.
Carosserìa (body): la strutura dël veicol, sovens autoportanta ant ij pullman urban.
Motor: diesel, elétrich, o ibrid, pì 'd sovens an posission posterior.
Sistema 'd trasmission: automàtica o manual.
Sospension: për garantì 'l confort.
Sistema 'd fren: a disch, e 'd sòlit fren a motor.
Pòrte: a l'é motobin dovrà ant ij pullman urban, un-a a lë scond pian ant ij pullman a doi pian.

Ròl ant ël traspòrt pùblich

Ij pullman a son essensiaj për:

Dëscongestioné 'l tràfich an ofrend na capacità motobin granda.
Servì le zòne nen ragiungìe da le ferovìe.
Esse na solussion a cost relativament bass për j'aministrassion.
Possibilità 'd modifiché 'l përcors an manera flessìbil.
Integresse con àutri sistema (metro, tram, tren).

Sfide e evolussion

Ij pullman a fan front a vàire sfide:

Inquinament: j'emission dij diesel a son n'amportanta sorgiss ëd pover fin-a e NOx.
Congestion: an sjë stra pien-e, ij pullman a peulo esse lent.
Concorensa: con àutri mojen 'd trasport pì lest o confortévoj.
Cost d'esercissi àut.

Le solussion an cors a son:

Corsie preferensiaj për pullman (bus lanes).
Sistema BRT (Bus Rapid Transit): con corsie esclusive, pòst d'arëst elevà e priorità ai semàfor.
Autonomìa (pullman sensa condutor) an sperimentassion.
Sistema d'anformassion an temp real për j'utent.

Produtor amportant

Vàire companìe a costrùisso pullman ant ël mond:

Euròpa: Volvo (Svezia), Mercedes-Benz (Almagna), IVECO (Italia), Scania (Svezia), MAN (Almagna).
América dël Nòrd: Gillig, New Flyer.
Asia: BYD (Cinà), Tata Motors (India), Hino (Giapon).

Curiosità

ël pullman a doi pian ross a l'é un sìmbol ëd Londra.
An India, ij pullman a son motobin colorà e decorà.
ël pullman scolar giaun a l'é tipich djë Stat Unì.

Vëdde 'dcò

Arferiment

John R. Day (1973). The Story of the London Bus. London Transport.
David Kaye (2009). The British Bus Story – The 80s. Ian Allan Publishing.

Ligam estern

International Association of Public Transport (UITP) – Bus Systems