Radiassion eletromagnética

La radiassion eletromagnética a l'é na forma d'energìa ch'as propaga ant lë spassi an forma d'onde eletromagnétiche, componùe da camp elétrich e camp magnétich ch'a dondon-o an perpendicolar un rispet a l'àutr. Sta radiassion a viagia a la velocità dla lus (sirca 299.792.458 m/s ant ël veuid) e a peul avèj diferent caraterìstiche an bas a soa frequensa e longheur d'onda. A comprend na vasta gama dë spetr, dai raj gama con longheur d'onda motobin cite a le onde radio con longheur d'onda pì longhe.

Natura dle onde eletromagnétiche

Le onde eletromagnétiche a son generà da càrie elétriche ch'a cambio ëd posission, com s'a-i é n'eletron ch'as treuva an moviment. Scond j'equassion ëd Maxwell, un camp elétrich variàbil a produv un camp magnétich variàbil, e viceversa, creand na përturbassion ch'as spantia ant lë spassi. Le propietà prinsipaj dle onde a son:

• Longheur d'onda (λ): distansa antra doi pont corëspondent ëd n'onda.
• Frequensa (ν): nùmer d'ossilassion për second.
• Energìa (E): a aumenta con la frequensa (E = hν, andoa h a l'é la costanta ëd Planck).

Lë spetr eletromagnétich a l'é dividù an vàire part:

1. Raj gama (λ < 0,01 nm)
2. Raj X (0,01 nm – 10 nm)
3. Ultraviolet (10 nm – 400 nm)
4. Lus visìbil (400 nm – 700 nm)
5. Infraross (700 nm – 1 mm)
6. Microonde (1 mm – 1 m)
7. Onde radio (λ > 1 m)

Produssion e Sorgiss

Le sorgiss ëd radiassion eletromagnética a peulo esse:

• Natural:
  • Ël Sol e jë stèile (lus visìbil, UV, raj X).
  • Lòsna (onde radio).
  • Radiassion ëd fond cosmològica (microonde).

• Artificiaj:
  • Antene radio e TV (onde radio).
  • Forn a microonde (microonde).
  • Làser (lus visìbil o infraross).

Usagi e Efet

La radiassion eletromagnética a l'ha n'ampia aplicassion ant la tecnologìa moderna:

• Comunicassion: onde radio për radio, televison, e sviciofonin.
• Medzin-a: raj X për radiografìe, risonansa magnética (MRI).
• Astronomìa: telescòpi për diferent bande dlë spetr.

J'efet a peulo varié: le radiassion ionisante (raj gama, raj X) a peulo causé dann a le sélule, mentre cole nen ionisante (onde radio) a son pì sigure.

Stòria

• James Clerk Maxwell (1865): a l'ha unificà ij fenòmen eletrìch e magnétich ant soe equassion.
• Heinrich Hertz (1887): a l'ha dimostrà sperimentalmente l'esistensa dle onde radio.
• Max Planck e Albert Einstein: a l'han arvolussionà la comprension dla natura quantìstica dla lus (foton).