Ramassa

Ramassa (dal latin *rāmascia, coletiv ëd rāmus "rama") a l'é n'atrass doméstich e artisanal dovrà për nëttié e ramassé paviment, stra e dzorfasse varie. A l'é 'l pì vej e universal utiss ëd polissìa, conossù an tute le culture dël mond.

Strutura

Na ramassa tradissional a l'é fàita da:

Le sete: fassëtta 'd ramëtte, pèil vegetai o sintétich ch'a ramassa la póer.
Ël man-i: na longa percia ëd bòsch (soens ëd ninsolé, frasso o véder) ch'a serv a manegé l'utiss.
La liura: fij ëd fer, cordin o vengh ch'a ten-o le sete gropà al man-i.

La ramassa moderna a peul avèj le sete sintétiche (polipropilen, nilon), pì resistente e igiéniche, e 'l man-i tuben-metal con impugnadura ergonòmica.

Sòrt ëd ramassa

A-i son vàire sòr ëd ramassa, mincadun adat a n'usagi e a 'n material da netié:

Ramassa vegetal tradissional

'Ramassa 'd melia (o ramassa 'd sorgh): fàita con le pan-e dël sorgh (Sorghum vulgare). A l'é la ramassa pì comun-a ant le campagne piemontèise fin a j'agn 1960 . Le sete a son giàune e durèivole. A ramassa fin ma as deuvra nen ùmida.
Ramassa 'd bru: fàita con ramëtte 'd bru (Erica), tìpica dij bòsch e dle colin-e. A l'é resistenta e a serv për netié ij teren e ij giardin .

Ramassa moderna

Ramassa sintética: sete 'd nilon o polietilen, con man-i 'd metal. A peul esse dovrà sia sùita che bagnà. A l'é la pì dovrà ancheuj ant le ca.
Ramassa a spàtola: con na lama 'd goma o silicon, për ramassé l'eva, la fiòca o ij lìquid. A l'é motobin dovrà ant le cusin-e e ij bagn .
Ramassa elétrica: motorisà, con ròtol ch'a ramassa e a aspira la póer. A l'é l'evolussion tecnològica dla ramassa tradissional .
Ramassa a laminòta: cita ramassa con man-i curt e sete cite, dovrà për netié ij mobij, le tende e le dzorfasse delicà .
Ramassa da fòrn: con sete metàliche (soens d'oton) për ramassé la sënner e j'avans dël pan ant ij forn .

Ramassa da estern

Ramassa da giardin: con sete longhe e resistente, për ramassé feuje, erbe e tèra.
Ramassa da stra: gròssa, con sete robuste e man-i longh, dovrà dai cantoné.
Ramassa a ventaj: a ventaj për ramassé 'd gròsse dzorfasse.

Utilisassion

La ramassa as deuvra për:

Nëttié paviment: tòch, linòleum, plance, siràmica.
Ramassé la póer e ij cit avans.
Nëttié jë scalin e ij marciapé.
Sposté la fiòca (ramassa a spàtola).
Nëttie ij forn e le brase (ramassa metàlica).
Polissìa industrial e doméstica.

Stòria

La ramassa a l'é n'utiss prehistòrich. J' archeòlogh a l'han trovà 'd ramasse primitive fàite con ramëtte 'd biole gropà con tèndin. Ant l'Egit antich a dovravo 'd ramasse 'd paja 'd ris . Ant l'età 'd Mès, minca ca a l'avìa soa ramassa, fàita da l'ovrié dël pais. La ramassa 'd sorgh a l'é stàita antrodota an Euròpa dël sécol XVIII e a l'é restà 'l model pì spantià fin a l'apress-guèra. La ramassa sintética a l'é nàita ant jë Stat Unì dël 1950 e a l'ha anandià na rivolussion ant ël setor ëd la polissìa .

La ramassa ant la tradission piemontèisa

Ant la coltura piemontèisa, la ramassa a l'era 'l prim utiss ch'as amprendìa a dovré da cit. Le fomne a ramassavo la ca minca matin, e la ramassa a l'era soens pendùa daré dl'uss o a la muraja, për tenla a la man. Ant ij proverbi piemontèis:

Chi a ramassa nen ël sò, a treuva nen ël bin
La ramassa neuva a ramassa sempe mej

Ant le masnà, la ramassa a dventava un caval, o në strument për gieugh. Le ramasse veje, dovrà fin-a a l'ùltim ramass, a finìo ant ël forn o ant la stuva.

Curiosità

La ramassa a l'é 'l sìmbol tradissional dle masche. Ant la mitologìa popolar, le masche a vòlo an sël man-i 'd na ramassa.
Ant l'aràldica, la ramassa a l'é l'emblema ëd Santa Marta e 'd San Martin.
La "ramassa d'òr" a l'é 'n premi për ij pi bon cantoné.
An Piemont, la Fera dla Ramassa as tenìa a Cher, ant ël Monfrà, minca otober.

Vardé 'dcò

Arferiment

Vocabolari Treccani
G. Ferraro, Antiche arti e mestieri in Piemonte, Turin, 1978.