Rasor d'Occam
Ël Rasor d'Occam (o Prinsipi ëd parsimònia) a l'é 'n prinsipi metodològich e filosòfich ch'a fortiss che, an tra vàire spiegassion possìbij për un fenòmeno, cola pì sempia a l'é da preferisse. Ël prinsipi a l'é atribuì al frà franciscan e filòsof inglèis Vielm ëd Occam (c. 1287-1347), ch'a l'ha formulalo an manera sistemàtica.
Enonsià dël prinsipi
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël Rasor d'Occam as peul esprime an vàire manere:
- "Entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem" (J'esse a devo nen esse multiplicà sensa necessità)
- "Tra vàire spiegassion, cola ch'a deuvra men ipòtesi a l'é da preferì"
- "La natura a l'é essensialment sempia"
Significà e aplicassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël prinsipi a fortiss nen che la spiegassion pì sempia a sia për fòrsa vera, ma che:
- A l'é da preferì fin-a a tant che l'evidensa a la sosten
- A l'é 'n criteri eurìstich për serne an tra vàire ipòtesi
- A evita d'introdùe 'd congeture inùtij o complicassion superflue
Esempi
[modìfica | modifiché la sorgiss]- An astronomìa: La rivolussion copernican-a a l'ha preferì 'l model eliocèntrich a col geocèntrich përchè a l'era pì sempi e a spiegava ij moviment dij pianeta sensa dabzògn 'd complicà epicli.
- An biologìa: La teorìa dl'evolussion për selession natural a spiega la diversità dle specie sensa dovré 'd fòrse vitaj o 'd proget inteligent.
- An medzin-a: Prima 'd diagnostiché 'd maladìe ràire, as deuv consideré le cause pì comun-e.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'idèja dla parsimònìa a l'era già present an filòsofìa prima d'Occam:
- 'Aristòtil: "La natura a fà gnente d'inùtil"
- Ptolemeo: "As dev serché 'd modej geométrich sempi për ij moviment selestiaj"
Guglielmo ëd Ockham a l'ha dovrà 's prinsipi për critiché la scòla scolàstica, ch'a multiplicava j'esse e le distinsion sensa necessità.
Crìtiche e lìmit
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël Rasor d'Occam a l'é pa na lege assolùa e a peul esse criticà:
- La natura a peul esse complicà: Vàire vire ij fenòmen pì complicà a ciamo dë spiegassion complicà.
- Sogetività: Lòn ch'a l'é "sempli" a peul dipende dal contest e da le concession ëd partensa.
- Amprecision: A l'é nen sempe ciàir lòn ch'a conta com "nùmer d'ipòtesi".
Aplicassion an àutri camp
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël Rasor d'Occam a l'é dovrà an:
- Siensa: Për serne an tra vàire teorìe
- Anteligensa artifissial: An programassion e an proget ëd sistema
- Lògica: An semplifiché j'argument
- Lengage: An linguìstica, për spieghé l'evolussion dle lenghe
Arferiment stòrich
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël termo "rasor" a ven da l'idèja che ël prinsipi a "rasa" vìa j'ipòtesi superflue, lassand mach l'essensial.