Rassa
Rassa a l'é n'ansem d'individuaj ëd na specie doméstica ch'a spartisso dle caraterìstiche morfològiche e fisiològiche comun-e, ch'a son trasmëttùe për ereditarietà a la dissendensa. Le rasse a son creà da l'òm për mojen dla selession artifissial.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le rasse a son nassùe con la domesticassion dle bestie, an butand an evidensa ij caràter utij për l'òm. Ant ël sécol ch'a fa XVIII, la rivolussion agrària e l'antrodussion dle teorìe 'd Carl von Linné e Gregor Mendel a l'han formalisà ël concet ëd rassa. Dël sécol ch'a fa XIX, an Anghiltèra e an Fransa, a son stàit publicà ij prim lìber genealògich.
Sòrt ëd rasse
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le rasse as classificà an:
- Rasse locaj: adatà a 'n teritòri limità (es. rassa bovin-a piemontèisa, rassa caprin-a 'd Lans).
- Rasse nassionaj: spantià an tut ël pais (es. rassa bovin-a frison-a).
- Rasse comersiaj: otnùe ancrosiand antra rasse diferente për massimisé la produtività (es. suin ìbrid).
Caraterìstiche prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le caraterìstiche ch'a definisso na rassa a son:
- Morfologìa: forma dël còrp, color dël mantel, presensa 'd còrn, dimension.
- Produtività: produssion ëd làit, carn, euv, lan-a, o adat al travaj.
- Resistensa: a le maladìe, al clima, a jë stress.
- Fertilità: capacità 'd riprodussion.
Esempi ëd rasse piemontèise
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Bovin-a Piemontèisa: rassa da carn, con color bianch peui gris, famosa për la "double musculation" (muscolatura dobia) e la qualità dla carn.
- Suin Piemontèis: rassa local, an perìcol ëd dësparission, con mantel gris scur e caraterìstiche organolétiche d'ecession.
- Caprin-a dle Val ëd Lans: rassa da làit, adatà a l'anlevament estensiv an montagna.
- Galin-a Bianca dle Langhe: rassa avìcola da euv, con piumagi bianch e crësta rossa.
Amportansa dla conservassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Vàire rasse locaj a son a arzigh d'estinsion për la concorensa dle rasse comersiaj pì produtive. La Fao a promeuv la conservassion dla biodiversità zootécnica, për motiv econòmich (genética, prodot tìpich), ambientaj (anlevament sostenìbil) e culturaj (tradission).