Ristorant

Ristorant (an piemontèis ëdcò restorant) a l'é n'esercissi pùblich ch'a serv dël mangé (e dël bèive) a pagament, an ambient oportun. A l'é l'evolussion dle antiche locande e osterìe.

Stòria

Ij prim ristorant a nasso ant la Fransa dël Setsent. Dël 1765, Mathurin Roze de Chantoiseau a duverta a Paris Le Champ d’Oiseau (Ël Camp ëd l’Osel) e a vend dij "restorant" (dle supe e dl'àutr ch'a "ristòro"). Sò nòm a ven dal verb fransèis restaurer (ristoré). Dël 1782, Antoine Beauvilliers a fonda La Grande Taverne de Londres (La Gran Taverna ’d Londra), considerà ël prim ristorant modern. La Rivolussion fransèisa a fa sì che ij cusiné dj'aristocràtich a perdo sò padron e as buto an pròpri, an aumentand la difusion dij ristorant. Dël sécol ch'a fa XIX, la polìtica dij ristorant a ven sempe pì sofisticà, con la nàssita dla Haute cuisine (Granda cusin-a). Dël sécol ch'a fa XX, ël restorant a man (self service) a dventa comun, dzortut ant ij ristorant comun. Ancheuj a-i son vàire stil: ristorant elegant, fast food, tratoria, pizzerìa, pub, paninoteca, ristorant étnich.

Servissi

La person-a ch'a serv a tàula a l'é ciamà cambré (camerié). Normalment as presenta un menù (lista 'd piat) scrivù o a vos. As peul ordiné antipast, prim piat, second piat con contorn, dessert, formagg e fruta. La beivanda a l'é separà e dle vire a comprend vin, bir o beivanda frësca.

Ij ristorant a son classificà da dle stèile (ëd sòlit da 1 a 5) da la Guida Michelin e d'àutre guide gastronòmiche.

An Piemont

An Piemont, la tradission dij ristorant a l'é fòrta. Normal a l'é la tratòria (pì modesta) o la taverna (pì eleganta). Ij piat tìpich a son la bagna càuda, la panissa, ij plin, ij tajarin, la polenta e 'l brasà al Bareul.

Le Langhe a son avosà për ij sò ristorant (andova as peul mangé la carn ëd la rassa Bianca Piemontèisa e ij formagg tìpich).

Anliure