Sajëtta
Na sajëtta a l'é 'l projétil lansà da n'arch, formà da n'asta drita con na ponta a n'estremità e d'ale stabilisatris a l'àutra. A l'é n'arma antica e universal, dovrà për la cassa, la guèra e lë spòrt.
Part prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Na sajëtta completa a l'é formà da:
- Ponta (ò còch): La part ch'a colpiss, storicament an pera ossidian-a, òss, còrn, bronz, fer o assel. A peul avèj diverse forme.
- Asta: Ël còrp prinsipal, an bòsch (sàles, sirò, frasso), cana, òss, o material modern (alumini, fibra 'd carbòni, compòsit). A deuv esse drita, lesta e flessìbil.
- Ale (ò piume): Generalment tre (ma 'dcò doe o quatr), an piuma d'òche, d'àutri osèj, o 'd plàstica. A servo a stabilisé 'l vòl fàit la sajëtta.
- Nòcc (ò cocarda): Lë s-ciap a la fin dl'asta andoa as ancastra la còrda dl'arch. As peul arforsela con d'òss o con na piastra 'd còrn.
Fabricassion tradissional
[modìfica | modifiché la sorgiss]La produssion ëd sajëtte a l'é n'art ch'a deuv andé për pass: 1. Sernìa dl'asta: Bòsch drit e sensa grop. 2. Drissagi e dritura: Anvlupand l'asta e scaudandla për gaveje la flession. 3. Fissagi dla ponta: Ancolà o ligà con ëd tèndin. 4. Atach dle piume: Colegà con còla 'd pess. 5. Intajadura dël nòcc.
Lansi
[modìfica | modifiché la sorgiss]La precision dël vòl a dipend da:
- La distribussion dël pèis: Ponta e ale a deuvo balansé l'asta.
- La rigidità (spin-e) dl'asta: A deuv esse bon-a për la potensa dl'arch.
- L'alineament precis ëd le part.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le prime sajëtte a son ëstàite dovrà già ant ël Paleolìtich (50.000 agn fa). L'arch e la sajëtta a l'han arvolussionà la cassa e la guèra, dàit ch'a përmëtìo 'd colpì da distansa.
- Antichità: Egissian, Persian, Grech, Roman.
- Medi ev: Arcé anglèis (con soe longbow) famos për la precision.
- Pòpoj indìgen: An tute le part dël mond (nativ american, giaponèis, mòngoj).
Utilissassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Cassa: Për ciapé d'animaj.
- Guèra: Fina a l'ariv dj'arme da feu.
- Spòrt: Arch olìmpich e tradissional.
- Cerimònie e ritual: An vàire colture.
Simbologìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]La sajëtta a l'é stàita un potent sìmbol:
- Velocità e precision.
- Guèra (ansema a l'arch).
- Amor (Cùpid).
- Diretriss spiritual (ant lë siamanésim).
Material modern
[modìfica | modifiché la sorgiss]An archëria sportiva, as deuvro:
- Asta an alumini o fibra 'd carbòni.
- Ponte d'assel.
- Ale 'd plàstica rìgida.
- Nòcc an plàstica.