Sautissa
[
Sautissa (an italian salsiccia) a l'é 'n salum fàit con carn trità (dzortut ëd crin, ma ëdcò d'àutre bestie), grass, sal, pèiver e d'àutre spessie, anserìa an buele naturaj . A l'é un dij prodot pì antich e spantià dla cusin-a italian-a, e an Piemont a esisto ëd varietà motobin caraterìstiche .
Sòrt ëd sautissa
[modìfica | modifiché la sorgiss]A l'é la pi avosà dle sautisse piemontèise . A l'é fàita con carn ëd vitel (dla rassa piemontèisa) e pansëtta ëd crin (20-30%) . A l'é nassùa ant la prima metà dël Neuvsent për la comunità ebràica ëd Cherasch, ch'a podìa nen mangé carn ëd crin . A l'é un Prodot Agrari Tradissional (PAT) e as mangia crùa (ant un tajé), ma ëdcò cheuita . A l'ha un savor doss e delicà .
Sautissa ëd Vërdun
[modìfica | modifiché la sorgiss]Prodovùa a Vërdun (provincia ëd Coni) con carn ëd vitel (rassa piemontèisa) e pansëtta ëd crin . La particolarità a l'é la gionta d'eva e dël vin Pelaverga, e na mës-cia dë spessie (canella, garòfo, coriàndol, pimento, nos moscà, aròma naturaj) . A l'é anserìa an buele 'd bèro e a l'é longa almanch 1 méter . As conserva për 5 di an frigo .
Sautissa mista (bovin e crin)
[modìfica | modifiché la sorgiss]An vàire valade piemontèise (es. Val Màira) as produv na sautissa con carn ëd bovin adult (Fasson piemontèis) e carn ëd crin . A l'é adata për esse consumà crùa o cheuita, ma a venta nen cheuse tròp përchè a ven sëcca .
Sautissa ëd crin
[modìfica | modifiché la sorgiss]A l'é la pi comun-a an tut ël Piemont. A l'é fàita con carn màira e grass ëd crin, sal, pèiver, e dle vire vin o spessie (fnoj, aj) . A l'é dovrà për la grijà, ij risòt, ij condiment, e la polenta .
Produssion
[modìfica | modifiché la sorgiss]La produssion dla sautissa a consist an:
- Selession dla carn: as deuvro ij taj màire (spala, cheussa, pansa) e grass (pansëtta, gola) .
- Macinadura: la carn a l'é trità con un tritacarn (grija gròssa o fin-a) .
- Aromatisassion: as gionta sal, pèiver, e d'àutre spessie (canella, nos moscà, coriàndol, ecc.) . Dle vire as gionta vin (ross o bianch) .
- Insacadura: l'ampast a l'é anserì an buele naturaj ëd crin o 'd bèro (për le sautisse cite) .
- Conservassion: la sautissa fresca as conserva për 2-5 di an frigo; la sautissa sëcca a ven fàita stagioné për 20 di .
Usagi an cusin-a
[modìfica | modifiché la sorgiss]La sautissa as peul cheuse an vàire manere:
- Crùa (dzortut la sautissa ëd Bra e cola mista) .
- A la grija (o a la brasa) .
- Ant ij condiment për la pasta (es. ragù ëd sautissa e fonz) .
- Ant ij risòt (es. risòt a la trìfola e sautissa) .
- Ant la polenta (polenta con sautissa e condiment) .
- Ant le farciture (es. për ij plin e ij tortej) .