Scopel
Scopel (ò Scarpel, dal latin scalpellum) a l'é n'atrass manual a lama fissa, dovrà për intajé, scarpelé o dësfé 'd bòsch, pera, metal o àutri materiaj dur. A l'é essensial për ij mësté dl'intajadure, dla scoltura, dla falegnamerìa fin-a e dla meisin-a.
Strutura
[modìfica | modifiché la sorgiss]Në scopel a l'é formà da:
- Na lama, d'assl temprà, con un taj a bisel da na part e na surfassa pian-a da l'àutra.
- Un man-i, ëd bòsch resistent (rol, bòsch ëd fò) o 'd material sintétich, fissà a la lama travers na coa a cùpola.
Sòrt dë scopej
[modìfica | modifiché la sorgiss]A-i son vàire sòrt dë scopej, mincadun për un travaj o material specìfich:
- Scopel da minusié: con lama larga, për fé 'd conche, dë scanaladure e travaj ëd precision an bòsch.
- Scopel da pera (ò gradin): con lama robusta e larga, për dësfé e modlé la pera.
- Scopel da metal (ò bulin): pì cit e precis, për travaj d'incision e 'd finission an sël metall.
- Scopel a goja: con na lama 'n forma 'd U o V, për fé dë scanaladure decorative.
- Scopel a rëssa: lama drita e larga, për fé surfasse pian-e.
- Scopel chirùrgich: motobin cit e precis, dovrà ant la sirurgìa.
Utilisassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Lë scopel a l'é dovrà për:
- Intajé 'd bòsch (ant la falegnamerìa e l'ebanisterìa).
- Scarpelé 'd pera (ant la scoltura e l'edilissia).
- Fé 'd gravure an sël metal (ant l'art e la mëccanica 'd precision).
- Modlé 'd materiaj sintétich (com la rèsina).
- Operassion chirurgiche (ant la medzin-a).
Técnica d'utilisassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Lë scopel as ten con na man an sël man-i e l'àutra an sla lama për giudé la diression. As deuvra colpend-lo con na massa ò un martel (për bòsch e pera) ò possand-lo a man (për travaj pì fin). A venta manten-e la lama sèmper bin afilà.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij prim scopej a j'ero 'd pera s-ciapà o 'd oss. Con l'ariv dël ram e dël bronz a son dventà pì precis. Ant l'Età dël Fer a son fasse con lama 'd fer, an ancaminand la forma moderna. An Egit e ant la Roma antica a j'ero già dovrà për la costrussion dij monument.
Scopel ant la coltura piemontèisa
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ant la tradission piemontèisa, lë scopel a l'era l'utiss fondamental dël minusié, dl'intajador e dël picapere. A l'era dovrà për realisé mòbij antich, decorassion architetòniche e sculture religiose. An vàire paìs dël Piemont as peulo ancora vëdde d'euvre 'd bòsch e 'd pera realizà con cost utiss.