Scu

Në scu a l'é na protession portàtil, tnùa an man o fissà a l'avambrass, dovrà për paré ij colp d'arma bianca o ëd projétij ant le bataje. A l'é un-a dj'arme 'd difèisa pì antiche e a l'é stàit dovrà da vàire colture an tut ël mond.

Stòria

Ij prim scu a son comparì ant la preistòria, fàit ëd corm, bòsch, o d'òss. A son dësvlupasse an manera pì sofisticà con l'Età dël bronz e dël fer. Ant ël Medi ev, lë scu a l'é dventà n'element essensial dl'equipagiament dël cavalié e dël soldà a pé, e a l'é restà 'n mojen ëd difèisa fondamental fin-a a l'época dj'arme da feu.

Part prinsipaj

Fassa (board): La part prinsipal, piata o bombà.
Bòssola (boss): Na protuberansa metàlica al sènter, për paré ij colp e për colpì.
Man-e (grip): La manoja an sël vers intern.
Guiera (enarmes): La coreja 'd ccoram che as butava an sl'avambrass për ten-lo ferm.
Bordura (rim): Ël bòrd rinforsà.

Material

Bòsch: Ël material pì comun, ëd sàles, rol o tàula.
Coram: Bujì e dur, për scu pì lest.
Metal: Bronz, fer, o assel për ij bòrd e le bòssole.
Material compòsit: Bòsch e coram ansema, o bòsch rinforsà con tèila.

Sòrt e forme

La forma a l'ha sempe arfletù le necessità tàtiche e le tradission colturaj.

Antichità

Clipeus roman: Scu grand e pèis për la fanterìa.
Aspis (oplon) grech: Scu gròss, motobin adat për la falange.
Parma roman-a: Scu cit për la cavalerìa.

Medi ev

scu a gota (kite shield): Longh e a ponta, për paré 'l cavalié e 'l caval.
scu a tarchèt (heater shield): Pì curt e a forma 'd tarchèt, për ij torneo.
Tarja (pavise): Scu grand da buté an tèra për j'arcé.
Rodela (buckler): Scu cit da man, dovrà con la spa.

Nen europeo

Tarchèt (targe) scossèis: Con na spa d'atach.
Scu a mandòrla mongol: Cit e decorà.
Scu ëd cana mes-american: Fàit dë strat 'd cana s-ciassà.

Utilissassion

Difèisa përsonal: Për paré ij colp.
Formassion 'd bataja: Jë scu a podìo esse butà ansema për fé na muraja (testudo roman-a, falange macedòniga).
Norme e identificassion: Sovens a j'ero decorà con dj'arme o dij sìmboj për identifiché 'l portador.

Declin

Con l'ariv dj'arme da feu (sécol XVI-XVII), lë scu a l'ha përdù soa utilità militar përché a podìa nen paré le bale. A l'é restà an usagi për le cerimonie, ij torneo, e ant vàire tradission popolar.

Simbologìa

Lë scu a l'é 'dcò un potent sìmbol:

Protession e difèisa (ancheuj ant la publicità "antivirus").
Onor e blason: Lë scu a l'é la base dl'aràldica.
Unità: Lë scu a rapresenta l'ansem dle fòrse.

Lë scu al di d'ancheuj

Fòrse ëd polissìa: scu anti-somossa e anti-projétil.
Protession sivil: Për j'agent ëd sicurëssa.
Spòrt: Ant jë sport ëd combàt.
Rievocassion stòrica.

Fabricassion moderna

Jë scu modern (për polissìa o protession) a son fàit ëd:

Policarbonà trasparent: Për paré colp e projétij.
Kevlar o àutre fibre sintétiche.
Assel për jë scu anti-somossa.

scu ant la lenga piemontèisa

Ant ël parlé piemontèis, a-i é vàire manere për ciamé lë scu:

scu: Tèrmin genérich.
Tarja: Për lë scu grand.
Rodela: Për lë scu cit.
Tarchèt: Dal fransèis.

A l'é present an vàire manere 'd dì, coma "sté sota lë scu" (esse protegiù) o "dé colp dë scu" (ataché 'n nemis ch'as deuv dë scu).

Vos corelä

Arferiment