Sens comun

Ël Sens comun a l'é l'ansem dle concession e dle convinsion ch'a condivido la pì part dle përson-e ant na comunità o ant na società, sensa che a sio dimostrà për mojen ëd na riflession filosòfica o sientìfica. An filosofìa, ël sens comun a l'é stàit tant arconossù coma guida fidel che criticà coma fons d'eror.

Tichëtte prinsipaj

Ël sens comun a peul esse definì coma:

La capacità ëd giudissi pràtich ch'a përmet d'orientesse ant la vita 'd minca di
L'ansem dle vrità ch'as dan për scontà e ch'a son acetà da la comunità
La saviëssa popolar ch'a ven da l'esperiensa coletiva
Ël bon sens ch'a guida le decision quotidian-e

Caraterìstiche

Ël sens comun a presenta vàire caraterìstiche:

Spontaneità: As dësvlupa naturalment, sensa në studi sistemàtich
Condivision: A l'é acetà da la pì part dij mèmber ëd na comunità
Praticità: A serv për afronté ij problema ëd minca di
Trasmission: As passa da na generassion a l'àutra për mojen ëd la tradission oràl e dj'esempi

Ël sens comun an filosofia

Ij filòsof a l'han sempe avù un rapòrt complicà con ël sens comun:

Sostenitor dël sens comun

Thomas Reid e la Scossèisa dël Sens Comun: A sostnìo che ij prinsipi dël sens comun a son ëd base sicura për la conossensa e a son preferìbij a j'ipòtesi filosòfiche astràite.
G. E. Moore: Ant soa euvra "A Defense of Common Sense", a afirmava che i savoma con certëssa che vàire proposission dël sens comun a son vere (për esempi, che 'l mond a esist).

Crìtich dël sens comun

René Descartes: A butava an dubi tute le concession ch'a ven-o dal sens comun për trové na base sicura për la conossensa.
David Hume: A mostrava che vàire concession dël sens comun a son pa giustificàbij da na përspetiva lògica.
Friedrich Nietzsche: A criticava ël sens comun coma na fons ëd pregiudissi e na manera për conservé ëd valor tradissional.

Esempi ëd proposission dël sens comun

"Ël mond a esist fòra 'd nojàutri"
"J'oget a casco vers ël bass"
"Ël feu a brusa"
"Le përson-e a l'han na ment e 'd sentiment"
"Ël temp a passa"

Amportansa e lìmit

Ël sens comun a l'ha 'd vantagi e 'd lìmit:

Vantagi

A përmet ëd navighé la vita quotidian-a con efícassia
A dà na base 'd partensa për la comunicassion antra le përson-e
A évita 'd perde temp an dùbit ecessiv

Lìmit

A peul conten-e 'd pregiudissi e 'd concession fàusse
A l'é resistent al cambiament e a j'ideje neuve
A peul porté a d'eror sistemàtich ant ël rasonament

Sens comun e siensa

La siensa a nass sovens coma na sfida al sens comun. Esempi:

La teorìa dla relatività a contradiss nòstra esperiensa quotidian-a dël temp e dlë spassi
La mecànica quantìstica a va contra a nòstre concession ëd càusa e efet
La teorìa dl'evolussion a sfida l'ideja d'un dësvlup linear e finalisà

Vos corelà

Arferiment