Senté

Un senté (o santé) a l'é na pista o na via strèita, sovens nen pavimentà, fàita da 'd pere, da tèra o da bòsch, ch'a traversa na campagna, na foresta, na montagna o 'd paisagi naturaj. A l'é pì cita d'na stra o 'd na carzà e a l'é destinà dzortut al passagi ëd përson-e a pé, ëd biciclëtte o ëd bestie (sovent ëd crin).

Caraterìstiche e tipo

Tj senté a peulo avèj vàire forme e dimension:

Senté naturaj: formasse për l'usage ripetù, sensa proget, traversand la natura.
Senté marcà: segnalà con dle marche ëd color, dij paj o 'd taj ant ij bòsch.
Senté dësvlupà: fàit apòsta, con pont ch'a passo an sle valade, pont e scalinà.
Senté stòrich: dovrà ant ël passà për ij comersi, ij viagiator o ij pelerin.
Pista alpin-a (o senté da montagna): an àuta montagna, për j'esursionista espert.
Via vërda (greenway): senté për ël temp lìber, ch'a colega d'àree naturaj o sità.

Strutura

Na part ëd senté a peul avèj:

Un fond ëd tèra, pera o giàira.
Dle bordure naturaj (erbo, busson) o artifissiaj.
Ëd segnalética (pal ëd diression, tàule).
D'euvre 'd conteniment (mure a sech, palificà) për preven-e l'erosion.
Ëd pont o passagi për ij cors d'eva.

Amportansa

Ij senté a son amportant për vàire rason:

Coltura e stòria: a manten-o le strà tradissionaj e ij përcors stòrich.
Turism: a përmëtto l'esplorassion ëd paisage e 'd pòst naturaj sensa dësturbé l'ambient.
Salute: a dan d'oportunità për fé d'esercissi fìsich e dë stil ëd vita ativ.
Mobilità: an vàire pais ruraj, a son ancora dovrà për coleghé ij sènter abità.
Conservassion dla natura: a giuto ij visitator an àree protete, limitand l'ampat ambiental.

Senté an Piemont

Ël Piemont a l'ha na gran rèj ëd senté, dzortut ant j'Alp e ant le colin-e. Vàire senté a son gestì dal Club Alpin Italian (CAI), ch'a manten la segnalética e la manutension. Tra ij përcors pì famos:

Senté dël Lagh Magior, ch'a fa 'l gir dël lagh.
Àuta via dij Lagh, ch'a colega vàire lagh alpìn.
Ij senté ant ël Parco Nazionale Gran Paradiso.
La Via Francigena, l'antich përcors dij pelerin ch'a traversa 'l Piemont.

Ël CAI a organisa 'dcò dij cors për corege ij senté e për dé na man a la manutension.

Sicurëssa

Për përcore ij senté a venta:

Ess-ne informà an sël përcors e su la dificoltà.
Porté dë scarpe adate e 'd vestiari a sconda dël temp.
Porté d'eva, 'd mangé e na carta.
Rëspeté l'ambient, nen lassé dë scart.
Informé cheidun dël përcors ch'as veul fé.

Vos corelà