Seticism

Ël seticism (dal grech σκέψις, sképsis, "anvestigassion") a l'é na posission filosòfica ch'a buta an dubi la possibilità d'oten-e na conossensa certa o assolùa. A l'é na tradission filosòfica ch'a ambranca vàire forme ëd dubi sistemàtich an sj'afirmassion ëd conossensa.

Definission

Ël seticism a peul esse definì 'me:

Na posission filosòfica ch'a buta an dubi la possibilità dla conossensa certa
N'atitùdin ëd dubi sistemàtich vers le pretèise ëd vrità
Un métod për distingue le afirmassion giustificà da cole pa giustificà
Na tradission ch'a valorisa l'anvestigassion e l'arserca dla vrità

Stòria

Seticism antich

Pirron ëd Elide (360-270 a.C.): fondator dël seticism
Arcesilao (315-240 a.C.): seticism dla Scola Media Platònica
Carnéade (214-129 a.C.): seticism dla Neuva Academia

Seticism medieval

Al-Ghazali (1058-1111): seticism islàmich
Nicolàj ëd Autrecourt (1299-1369): seticism cristian
Michel de Montaigne (1533-1592): seticism modern primitiv

Seticism modern

René Descartes (1596-1650): dùbit metodològich
David Hume (1711-1776): seticism empirista
Immanuel Kant (1724-1804): arspond al seticism ëd Hume

Forme ëd seticism

Seticism radical

Arfud ëd qualsëssìa possibilità 'd conossensa
Dubi vers tute le afirmassion
Posission filosòfica estrema

Seticism metodològich

Dùbit com utiss për l'anvestigassion
Dubi temporani për rivé a la certëssa
Usà da Descartes ant soe "Meditassion"

Seticism sientìfich

Dubi sistemàtich vers le pretèise sientìfiche
Esigensa d'evidense empìriche
Métod fondamental dla siensa moderna

Argument sétich

Ël problema dl'indussion

Coma giustifiché le generalisassion da cas particolar?
La natura a peul cangé 'd régole?
Crìtica ëd Hume a la causałità

Ël problema dël mond estern

Coma savèj che ël mond estern a esist?
Possibilità dël seugn o dël demòni malign
Argument dël geni malign ëd Descartes

Ël problema dle ment àutre

Coma savèj che j'àutri a l'han na ment?
Possibilità d'esse l'ùnich esse cossient
Problema solipsìstich

Autor amportant

Seticism antich

Pirron ëd Elide (360-270 a.C.)
Arcesilao (315-240 a.C.)
Carnéade (214-129 a.C.)

Seticism modern

Michel de Montaigne (1533-1592)
René Descartes (1596-1650)
David Hume (1711-1776)
Baruch Spinoza (1632-1677)

Seticism contemporani

Bertrand Russell (1872-1970)
Karl Popper (1902-1994)
Michael Shermer (1954-)

Euvre fondamentaj

Saggï ëd Michel de Montaigne (1580)
Meditassion metafìsiche ëd René Descartes (1641)
Anvestigassion an sël conossiment uman ëd David Hume (1748)

Seticism modern e moviment

Seticism sientìfich

Esigensa d'evidense verificàbij
Arfud dle pretèise sensa sostegn empìrich
Combatiment contra le pseudo-siense

Moviment setich modern

Committee for Skeptical Inquiry (CSI)
The Skeptics Society
Revista "Skeptical Inquirer"

Seticism an sij media

Programa televisiv e podcast sétich
Investigassion an sij fenòmen paranormaj
Educassion al pensé crìtich

Aplicassion pràtiche

An medzin-a

Medzin-a basà an sj'evidense
Control ëd le terapìe auternative
Prevension dle busiardarìe médiche

An educassion

Ansegnament dël pensé crìtich
Educassion sientìfica
Combatiment contra le superstission

Ant la vita 'd tuti ij dì

Verìfica dle neuve
Anàlisi dle publicità
Prevension dle fregature

Crìtiche al seticism

Ecess ëd dubi

Arzigh ëd paràlisi decisionaj
Impossibilità d'assion
Dësperassion filosòfica

Relativism

Negassion ëd qualsëssìa vrità
Arfud d'ogetività
Perìcol dël nichilism

Ipocrisìa

Ël seticism a peul nen esse aplicà a chiel midem
Contradission interna
Problema dël seticism radical

Eredità e amportansa

An filosofìa

Contribù a l'epistemologìa
Anfluensa an sla filosofìa dla siensa
Svilup dle teorìe dla conossensa

An siensa

Métod sientìfich basà an sël dubi
Control ëd le ipòtesi
Progress dël savèj sientìfich

Ant la società

Difèisa dla rason
Combatiment contra la superstission
Promossion dël pensé lìber

Vëdde 'dcò

Bibliografìa

Hume, D., Anvestigassion an sël conossiment uman, 1748
Descartes, R., Meditassion metafìsiche, 1641
Popkin, R.H., The History of Scepticism, 1979