Silur

Schema 'd silur

Un silur (dal nòm dël pess silur) a l'é n'arma autopropulsà, sot-marin-a, che a pòrta na testa 'd guèra esplosiva e a l'é lansà da na nav, un sot-marin, un avion o da la còsta për colpì 'd bërsaj navaj o sot-marin. A l'é stàita un-a dj'arme pì amportante dla guèra naval dël sécol XX e a l'é anco' essensial ant la guèra moderna.

Stòria

Ël silur modern a l'é stàit anventà ant ël 1866 da Giovanni Luppis, un ufissial dla marin-a austrìaca, ma a l'é stàit Robert Whitehead ch'a l'ha dësvlupalo për la prima vira coma arma pràtica. Ël prim silur, ciamà "Minenschiff", a l'ha fàit soa prima dimostrassion dël 1866.

Part prinsipaj

Testa 'd guèra: L'esplosiv (TNT, PBX, torpex) ch'a esplòd a l'impat.
Sistema 'd guida: Mecanism ëd navigassion (a giroscòpi, acùstich, a fil, ecc.).
Motor: Propulsion (aria compressa, elétrich, a propelent sòlid o liquid).
Contròj: Ale e timon për la manovra.
Sensor: Sonar, magnetòmetr, o infra-ross për trové 'l bërsaj.

Sòrt 'd silur

Për dimension e ròl

Silur pesant: Lancià da sot-marin e nav contra àutre nav o sot-marin (es. Mk 48 american).
Silur leger: Për avion o elicòter contra sot-marin.

Për sistema 'd guida

A giroscòpi (prima generassion): A va an linia drita con na rota prestabilìa.
Acùstich passiv: As guida al rumor dël bërsaj (ël pi famos: l'alman G7e Zaunkönig dla Sconda Guèra).
Acùstich ativ: A manda 'd signal e a scota l'eco.
A fil: A resta colegà a la nav ch'a l'ha lancialo con un fil për la guida.
Mist: Combinassion ëd sistema (wire+acùstich, infra-ross+radar, ecc.).

Tàtica d'impiego

Ij silur a son ëstàit dovrà con gròss efet an tute le guère navaj dël sécol XX. Soa aplicassion a l'ha cangià la tàtica:

Atach an mar: Da 'd nav surfass o sot-marin contra 'd nav mercant o militar.
Difèisa antiaèrea: Silur lancià contra formassion navaj.
Combatiment sot-marin: Silur specialisà për ij sot-marin.

Evolussion tecnològica

Guera mondial I: Silur a giroscòpi, con portà curta.
Guera mondial II: Silur acùstich e a ossìgen, con portà pì longa.
Guera frèida: Silur nuclear (es. Mk 45), a fil, con velocità àuta.
Modern: Silur supercavitant (ch'a creo 'na bola 'd gas për ridùe l'atrit ëd l'eva) e a guida AI.

Contra-misure

Le nav e ij sot-marin a deuvro vàire técniche për difend-se dai silur:

Decoj acùstich (noisemaker): Ch'a fan ëd rumor për angané 'l silur.
Towed array: Sensor trassinà për rilevé ij silur a distansa.
Sistema ëd difèisa antì-silur (ATS): Arma ch'a sent ij silur ch'a rivo.
Manovre evasive e schinà 'd ziffel.

Silur famos ant la stòria

Type 93 giaponeis ("Long Lance"): Un dij silur pì efetiv ëd la Sconda Guèra, con na portà straordinaria.
Mark 14 american: Con problema 'd fidabilità an via dë svlup, peui diventà efetiv.
G7 alman: Silur acùstich che a l'ha fàit tant dann ant l'Atlàntich.
VA-111 Shkval russi: Silur supercavitant motobin lest.

Aplicassion nen-militar

Ij silur a son dovrà 'dcò për:

Ricerca sot-marin-a: Veicol autònom ëd misura.
Angegnerìa 'd le fondassion: Perforassion sot-eva.

Futur

Ij silur dël futur a saran:

Pì lest (supercavitant).
Pì silensios e con sensor pì ancreus.
Colegà an rej con d'àutri sistema.
Dovrand l'inteligensa artifissial për identificassion dël bërsaj.

Vos corelà

Arferiment