Soyuz (navissela)

L'ùltima Soyuz

La Soyuz (an russ: Союз, ch'a veul dì "Union") a l'é na navissela spassial fabricà an Russia e prima an Union Soviética. A l'é stàita progetà da l'ingegné Sergej Korolëv e a l'é la navissela pì veja ancor an servissi për ij vòl uman, an essend dovrà dal 1967 fin al di d'ancheuj .

Stòria

La navissela a l'é stàita dësvlupà ant j'agn '60 për ël programa lunar soviétich. Ël prim vol sensa equipagi a l'é stàit ël 28 novèmber 1966 (Cosmos 133). La prima mission con equipagi, la Soyuz 1, a l'é volà ai 23 avril 1967 con Vladimir Komarov, ma a l'é finìa an tragedia për un faliment dël paracadute durant l'ateragi.

Dël 1971, la Soyuz 11 a l'ha fàit n'àutr incident grev: na vàlvola ch'a l'é duvertasse tròp prest durant ël rientr a l'ha dëpressurisà la cabin-a, an massand ij tre cosmonàuta. D'apress a lòn, la navissela a l'é stàita modificà për che j'equipagi a volèisso con la tuta spassial durant le fasi crìtiche .

Malgré costi event, la Soyuz a l'é vnùita esse un-a dle navissele pì sigur e afidàbij dla stòria. Dal 2011 (fin dël programa Space Shuttle) fin al 2020 (prim vol uman ëd la Crew Dragon), a l'é stàita l'ùnica manera për porté dj'astronàuta an sla Stassion Spassial Antërnassional (ISS) .

Strutura

La navissela a l'é fàita da tre part prinsipaj :

1. Mòdul orbital (an testa): a l'ha na forma squasi sférica e a serv da spassi abitàbil për l'equipagi mentre a l'é an òrbita. A conten la stua, jë strument për j'esperiment e 'l sistema d'ancoragi për tachesse a la stassion. A l'é destinà a esse campà via e a dësblesse ant l'atmosfera prima dël rientr.
2. Mòdul ëd dissèisa (an mes): a l'é l'ùnica part ch'a torna an sla Tèra. A l'ha na forma a far, proteta da në scud termich. A l'é si angust (mach 4 m³) e a peul conten-e fin a tre përson-e. Durant l'ateragi, a deuvra un paracadute e dij motor a sòlid ch'a s'atìvo a 1 méter dal teren për smorzé l'impatt.
3. Mòdul ëd servissi (daré): a conten ij motor prinsipaj, ij serbatòj dël carburant, ij panèj solar e j'equipagiament ëd contròl ëd la navissela.

Version prinsipaj

Dël temp, a son ëstàite dësvlupà vàire version :

• 7K-OK (1967-1970): la prima version për vòl autònom an òrbita bassa.
• 7K-T (1973-1981): verson modificà dòp l'incident dla Soyuz 11; a portava mach doi cosmonàuta con le tute.
• Soyuz T (1979-1986): torna a tre pòst e con panèj solar pì eficent.
• Soyuz TM (1986-2002): dovrà për la stassion Mir e ij prim agn dl'ISS.
• Soyuz TMA (2002-2012): version con modìfiche "antropométriche" për podej ospité dj'astronàuta ëd tute le taje (com j'american) .
• Soyuz TMA-M (2010-2016): modernisassion con computer digital.
• Soyuz MS (dal 2016): l'ùltima version, con panèj solar pì potent, sistema ëd comunicassion mijorà e lumen a LED .

Dàit técnich (për la version TMA)

• Massa total: 7,2 tonelà .
• Longhëssa: 7 méter .
• Diàmeter: 2,2-2,7 méter .
• Larghëssa con panèj solar: 10,7 méter .
• Equipagi: 3 përson-e.
• Durà an vòl autònom: fin a 15 di.
• Durà tacà a na stassion: fin a 6 mèis .

Sistema d'evacuassion d'emergensa

Un-a dle caraterìstiche pì amportante dla Soyuz a l'é 'l SAS (Sistema Avariynogo Spaseniya), un motor a fusëtta postà an sla ponta dël lansator. A peul tense via la navissela an cas d'emergensa durant la partensa, dal moment anans dël decòl fin a na certa autëssa. A l'ha salvà la vita dj'equipagi ant j'incident dël 1983 (Soyuz T-10a, a pòch second dal decòl) e dël 2018 (Soyuz MS-10) .

Curiosità

• A l'é la navissela ch'a l'ha pì servissi an sla Stassion Spassial Antërnassional, an portand riforniment e equipagi.
• A l'ha na ponta d'aterage mach 2 m/s grassie ai motor a sòlid .
• Ël Progress, dovrà për ël riforniment ëd la stassion, a l'é basà an sla midema strutura dla Soyuz ma sensa mòdul orbital e con sistema d'ateragi.
• La Cina a l'é ispirasse a la Soyuz për progeté soa navissela Shenzhou .