Stafa

La stafa (an anglèis stirrup) a l'é n'utiss da cavalcadura, formà da n'anel 'd metal, ëd bòsch o d'àutr material, pendù da na coreja e dovrà për buteje an ponta 'l pé durant la monta a caval. A l'é stàita n'anvension revolussionaria ch'a l'ha cambià la manera 'd cavalché e la guèra midema.

Descrission técnica

Na stafa a l'é formà da:

L'anel (ël còrp prinsipal) andoa ch'a s'apògia la ponta dël pé.
La branca (o gamba), la part drita ch'a monta da l'anel.
L'euj, ël pertus an sima dla branca andoa as passa la coreja.
La coreja a l'é la còrda ch'a ten la stafa a la sela.

Stòria

La stafa a l'é nassùa ant l'Asia sentral, probabilment ant ël sécol IV dGC, prima ant ël nòrd ëd l'India o ant la Mongolia. A l'é spantiasse vers ël mond islàmich e l'Euròpa cristian-a ant ël sécol VIII, cangiand drasticaman ël combatiment a caval. Prima 'd soa anvension, ij cavalié a dovìo ten-se fòrt a la criniera o a la sela, e a j'ero men fòrt an combatiment.

A l'han giugà un ròl decisiv ant le conquiste dij pòpoj nòmad, com ij Avar, j'Ongar e ij Mòngoj. An Euròpa, a l'han permëttù la nàssita dla cavalarìa pesanta medieval.

Amportansa e efet

Stabilità: a dan un pont d'apògg sicur, përmëttend ël galop e ij sàut.
Fòrsa: ël cavalié a peul aussesse an sela, galvanisand ij colp ëd spa.
Fatiga ridovùa: a consent ëd fé viage longh con meno sfòrs.
Cangiament militar: a l'ha dàit n'avansament a le guère 'd cavalarìa.

Sòrt ëd stafe

Stafe da travaj: pì greve, për ij travaj ant ij rancc.
Stafe da corsa: pì cite e lingere, për le galopade.
Stafe d'art ëquitassion: sòlide e bin bilansà.
Stafe da saut: con na forma particolar ch'a l'ha da manca a l'equitassion dë sport.
Stafe stòriche: dle vire decorà con gravure, d'òr o d'argent (për ij nòbij).

La stafa ant la cultura

La stafa a l'é vnùita un sìmbol ëd l'equitassion e dël podèj militar. Ant la literatura medieval, a l'era 'n sìmbol d'ingress ant la cavalarìa. An vàire pais, "buté 'l pé ant la stafa" a veul dì parte ant n'ampresa.

=== Vos corelà