Termos

Termos a l'é n'utiss isotèrmich ch'a serv a manten-e la temperadura dij lìquid (o dij sòlid) për vàire ore, sia càuda che frèida. A l'é formà da doi recipient un drinta l'àutr, con l'aria gavà da l'antërspassi (as diciara "veuid") për evité la trasmission dël calor.

Stòria

Ël prinsipi dël termos a l'é stàit dësvlupà dël 1892 dal fìsich e chìmich scossèis James Dewar, ch'a l'avìa damanca ëd manten-e dij gas a temperadura motobin bassa për ij sò studi. Soa anvension a l'era un recipient con dle parete dobie e l'aria gavà, ma a l'ha nen brevetà l'idèja. Dël 1904, l'artisan alman Reinhold Burger e l'angigné Albert Aschenbrenner a l'han pijà l'idèja e a l'han creà un recipient pràtich për l'usage doméstich, an brevetand-lo con ël nòm Thermos (dal Grech thérme, ch'a veul dì càud). La marca a l'é dventà parèj famosa che termos a l'é dventà 'n nòm comun për tutele botelie a veuid.

Strutura e fonsionament

Un termos a l'é formà da:

Recipient interior: normalment ëd véder o d'assel inossidàbil, con la surfassa specular (argentà) për arflëtte la radiassion.
Recipient esterior: ëd plàstica, metal o assel, ch'a protegg col ëd drinta.
Antërspassi: l'aria a l'é gavà (as diciara "veuid") për evité la convession e la condussion.
Nata o stopon: ch'a sara ermétich për evité la convession e l'evaporassion.

La trasmission dël calor a peul capité për condussion (passage travers le parete), convession (moviment d'aria o lìquid) e radiassion (onde eletromagnétiche). Ël veuid a bloca la condussion e la convession, e la surfassa specular a arflet la radiassion, an mantenend parèj la temperadura.

Sòrt ëd termos

A-i son vàire sòrt ëd termos, second l'usage:

Termos da beivanda: a l'ha la boca larga o strèita, për manten-e càud o frèid cafè, té, làit, eva.
Termos da mangé: con la boca larga, për porté mnestra, pasta, o àutr mangé càud.
Termos da laboratòri: a son ciamà ëdcò "dewar", dovrà për conservé gas liquefà (azòt, ossìgen) a temperadura motobin bassa.
Termos da vacansa: për manten-e frèide le beivande ant l'istà.
Termos da viagi: portàtij, normalment d'assel inossidàbil.

Utilisassion

Ël termos a l'é dovrà për:

Porté beivande càude (cafè, té) al travaj, an gita, an montagna.
Porté mangé càud (minestrin-e, pasta) fòra ca.
Conservé lìquid frèid ant l'istà.
Ant ij laboratòri për conservé gas a temperadura criogénica.
Ant le spedission polar o an montagna, andoa le temperadure a son motobin basse.

Manutension

Për manten-e un termos an bon-e condission a venta:

Netié l'intern con eva càuda e bicarbonà (nen con savon, ch'a peul lassé odor).
Lassé suvé bin duvert dòp minca usagi.
Pa dovré la pajëtta për netié, për nen graté la surfassa interior.
Controlé che 'l tapon a sara bin.
Pa campélo giù o pë tèra, përché ël véder interior a peul rompse.

Curiosità

Ël record d'eficensa d'un termos a l'é d'agn. Cheidun a peul manten-e la temperadura për 24 ore o pì.
Ant l'industria, ij termos për gas criogénich a peulo manten-e la temperadura për vàire di.
La paròla "termos" a l'é dovrà an vàire lenghe com nòm comun (an Italian, Fransèis, Spagneul, etc.).

Vardé 'dcò