Tilia × europaea
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
Tilia × europaeaDescrissionËl Tilia × europaea (an piemontèis tijeul comun) a l'é n'erbo àut e slansà dla famija dle Malvaceae. A l'é un ìbrid natural antra ël Tilia platyphyllos (tijeul a feuje grande) e ël Tilia cordata (tijeul a feuje cite). A peul rivé a 30-40 méter d'autëssa, con na sima tonda e larga. La scòrsa a l'é grisa, seulia da giovo e fissurà da vej. Le feuje a son a cheur, verd scur e lustr an dzora, pì ciàire con dij bocc ëd peil rossastr sota. Le fior a son giaun-e, motobin profumà e atirant për le avije; a son riunìe an d'infioressense ch'a pendo da longh pìcol. Ël frut a l'é globos, legnos, con ëd bande. DistribussionSt'ìbrid a l'é spontaniamen present an vàire part d'Euròpa andova a chërso le doe spéce genitris, ma a l'é dzortut coltivà ant ij parch, an sle stra e ant le piasse për sò valor ornamental. An Italia, a l'é motobin spantià ant le region setentrionaj e sentraj, ant le pian-e e ant le colin-e, an preferensa ant ij teren fons e ùmid, ma nen ristagnant. A chërs motobin bin ant le sità, resistend a l'anquinament. NotissieA l'é n'ìbrid ch'a l'é motobin apressià tanme pianta ornamental për soa ombra fërma, soe fior profumà e soa resistensa. Le fior a son cojìe për fé d'infusion (té 'd tijeul) con proprietà calmante, antispàstiche e sudorifere. Ël bòsch a l'é leger, mòl e motobin bon për la scultura e la tornìa (es. për fé djë stamp për le scarpe). Ant la mitologìa germànica e slava, ël tijeul a l'era considerà n'erbo sacrà, sìmbol ëd l'amor e dla protession. An Euròpa sentral, sovens a-i ero 'd tijeuj vzin a le cese o ant le piasse 'd pais, andova a j'ero 'l pòst ëd riunion dla comunità. A l'é 'dcò n'erbo ch'a dà da mangé vàire spece 'd farfale e d'osej. Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
|
