Tofu

Tofu (豆府 an cinèis, tōfu an giaponèis) a l'é n'aliment d'origin asiàtica, otnù da la cajà dël làit ëd sòja. A l'é 'n prodot tìpich dle cusin-e cinèisa, giaponèisa e corean-a. A l'é 'dcò ciamà formagg ëd soja.

Stòria

Ël tofu a sarìa stàit dëscuvert për la prima vira ant la Cin-a durant la dinastìa Han (206 aGC – 220 dGC). La legenda a veul che 'l dëscurvidor a sia stàit Liu An, ël prinsi ëd Huainan (179–122 aGC). A l'avrìa mës-cià 'l làit ëd sòja con dël solfà ëd magnesi (nigari) mentre a sercava n'elisir për l'imortalità. Dëscuvert ch'a l'era nen n'elisir, a l'ha ancaminà a mangelo com aliment.

Ël tofu a l'é rivà an Giapon antra 'l sécol ch'a fa VII e col ch'a fa VIII, portà dai monio budista ch'a praticavo la dieta vegetarian-a. An Euròpa e ant l'América dël Nòrd a l'é dventà popolar mach a parte dal sécol ch'a fa XX, con l'aument ëd l'interesse për la cusin-a asiàtica e për j'aliment a base 'd sòja.

Produssion

Ël tofu as produv an vàire fàite.

Preparassion dël làit ëd sòja: le fave ëd sòja a son bagnà, passà al mulin e peui bujì.
Coagulassion: dël nigar (o àcid, com ël giuss 'd limon o 'l solfà ëd càussi) a l'é giontà al làit càud për fé cajé le protein-e.
Mësson dla cajà: la cajà a l'é spremùa e 'l lìquid (laità) as campa via.
Pressà: la cajà a l'é com pressà an ëd stamp ëd bòsch për deje la forma. La pression a peul varié e a përmëtt d'oten-e doe qualità diferente (tou kinòshi ò momen).

Sòrt

Tofu doss (kinugoshi, 絹漉し): a l'é nen pressà, la cajà a l'é colà an ëd pann. A l'é motobin mòla, 'd consistensa cremosa (caraterìstica dël tofu doss).
Tofu ferm (momen, 木綿): a l'é pressà con ëd pèis për gavé pì d'eva. A l'é pì dur, spess e a ten la forma ant le supe e ant le friture.
Tofu sëch (koyadofu): a l'é congelà e peuj sëccà. A l'é spognos e a ven dovrà ant le supe.
Tofu afumicà: a l'é cheuit e afumicà për deje un savor pì intens.
Tofu aromatisà: a l'é mës-cià con d'àutri ingredient com erbe o spessie.

Valor nutrissional

Ël tofu a l'é motobin nutrient (për 100g, apopré):

Calorìe: 70-80 kcal (doss o ferm).
Protein-e: 8 g (tuti j'aminoàcid essensiaj).
Grass: 4-5 g (pì che d'àutr grass insàtur).
Carboidrat: 2 g.
Rich ëd fer, càussi, magnesi e fòsfor.

Usagi an cusin-a

Ël tofu a l'é dovrà an piat salà e doss, dzortut an Asia:

Sukiyaki (Giapon): tofu ferm fricassà ansema a carn e vërdure.
Mapo tofu (Cin-a): tofu doss con ragò doss-picant ëd carn.
Agedashi tofu (Giapon): tofu doss fricassà e servì con saussa 'd sòja.
Dsà: an qualità 'd formagg an sël pan, con sal e eva d'uliva.

An Piemont

An Piemont, ël tofu a l'é pitòst ràir ant la cusin-a tradissional, ma as treuva ant ij negòssi bio e ant ij ristorant vegetarian e vegan. A l'é dovrà për fé 'd piat come l'emulsion për la maiones vegan-a, o 'me sostitut dël formagg ant le farciture.

Anliure

Sòja