Tomahawk
Ël tomahawk a l'é n'apia tradissional dij pòpoj nativ american, dovrà tant coma utiss che coma arma (da campé o da combatiment man a man). A l'é dventà n'element icònich ëd la coltura indian-a american-a e a l'é 'dcò stàit adotà dai pionié e dai soldà euro-american.
Etimologìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël nòm a ven da la paròla dël dialèt algonchin tȯmahȧkən o tȯmahakan, ch'a vorìa dì "utiss për tajé". A l'é un dij prim tèrmin indian a intré ant la lenga anglèisa.
Descrission
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël tomahawk tradissional a l'era motobin leger e bilansà:
- Apia: An pera, còrn, o 'd bronz, peui an fer quand j'Europé a l'han portalo.
- Lama: Drita o legerment curva, largh anviron 10-15 cm.
- Asta: Curta, an bòsch, da 30 a 50 cm.
- Contrapèis: A la fin dl'asta, soens an forma 'd martel o 'd còl (pipe tomahawk).
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Prima dël contat con j'Europé, ij Nativ American a dovravo apie ëd pera o 'd còrn. A parte dal sécol XVII, j'Europé a l'han ancaminà a baraté apie 'd fer (sovens fabricà an Fransa o an Anghiltèra) për ëd pel o për d'àutri bin. St'apie a son dventà motobin arserche.
Ël tomahawk a l'era dovrà për:
- Cassa e travaj: Tajé bòsch, dëspelé.
- Guèra: Da combatiment e da campé.
- Serimònie e danse: Anco' decorà.
Sòrt ëd tomahawk
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Tomahawk ëd pera: La version pì veja.
- Tomahawk dë spa: Con la lama an fer o assel, la pì comun.
- Tomahawk-pipa (pipe tomahawk): Ch'a servìa 'dcò për fumé, na combinassion d'utiss, d'arma e d'oget ritual.
- Tomahawk da campé: Motobin bilansà.
Utilisassion militar moderna
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ancheuj, ël tomahawk a l'é stàit arpijà da vàire fòrse armà moderne coma arma tàtica:
- Vietnam: la Beretta italian-a a l'han fornì 'd tomahawk a j'unità 'd forëste american-e.
- Guèra ant l'Afghanistan e Iraq: La compagnìa American Tomahawk Company a produv ël VTAC (Viper Tactical Tomahawk), dovrà për piché le pòrte, gavé d'ostàcoj, e për ël combatiment ravisinà.
Ij vantagi a son:
- Multifonsion (arma e utiss).
- Silensios.
- A càusa gnun-a schegia 'd metal ant ij detector.
Tomahawk ant la cultura 'd massa
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'arma a l'é dventà n'element cliché ant la rapresentassion dij "Indian" ant ël cine e ant la literatura dël Far West. A l'é 'dcò motobin dovrà ant ij gieugh e ant la subcoltura survivalist.
Fabricassion artisanal
[modìfica | modifiché la sorgiss]A-i son 'd magìster ch'a fan ëd tomahawk artisanaj, ch'a smon-o coj antich.