Tor d'eva

Tor d'eva (o tor ìdrica) a l'é na strutura elevà ch'a manten un serbatòj d'eva a n'autëssa suficenta për garantì la pression ant la rej ëd distribussion ìdrica. A l'é part essensial dj'aquedòt e dij sistema ëd fornidura d'eva potàbil.

Stòria

L'usagi d'elevé l'eva për oten-e pression a l'é conossù da l'antichità, ma la tor d'eva moderna a l'é nassùa con la Rivolussion Industrial dël sécol XIX, quand a son spantiasse le pompe a vapor e le condòte an ghisa ch'a podìo soporté pression pì àute. Le prime tor a j'ero soens ëd colone duverte (standpipe) con la sola fonsion ëd regolé la pression . Vers la fin dël sécol, a son spantiasse le tor con serbatòj, për acumulé eva e garantì la fornidura ant j'ore 'd màssim consum .

Fonsionament

La tor a fonsion-a an base al prinsipi ëd l'energìa potensial gravitassional. L'eva a l'é pompà fin-a al serbatòj ant la tor (soens durant la neuit, quand ël consum a l'é bass), e peui a cala giù për gravità, an creand la pression necessaria për la distribussion . Për minca 10 méter d'autëssa, as oten anviron 1 atmosfera ëd pression (pì o men 100 kPa) .

Le fonsion prinsipaj a son:

Garantì la pression: la tor a manten la pression costanta ant la rej, indipendentement dal varié dël consum ant la giornà .
Acumulé d'eva: a serv da riserva për j'ore 'd màssima domanda e për situassion d'emergensa (incendi, guast) .
Disconession idràulica: a separa l'andura (la condòta ch'a ven da la pompa) da la rej ëd distribussion, an evitànd d'antërferense e colp d'ariet .

Tipologìe e costrussion

Le tor d'eva a peulo classifichesse për forma e material:

Për la strutura:
- Tor con fust: la part portanta a l'é un fust ëd ciman armà o 'd muradura.
- Tor con tralissi: la strutura a l'é 'd assel a travet (traliccio).
Për la forma dël serbatòj:
- Sférich (a bala): a l'ha na pression uniforma e a l'é econòmich.
- Sferoidal (a bala sgnacà): caraterìstich dj'ani '60-70.
- Cilìndrich: ël pì comun për le tor veje.
Për ij materiaj:
- Muradura: le tor pì veje, soens con finiture architetòniche.
- Ciman armà: dal sécol XX.
- Assel: për le tor a tralissi o për serbatòj.

Le dimension a peulo varié da 15 a 50 méter d'autëssa, con capacità ch'a van da 50 a 5.000 méter cub d'eva .

Esempi stòrich e architetònich

Vàire tor d'eva a son dventà dij monument e fin-a d'attrassion turìstiche. Cheidun-e a son ëstàite restaurà e convertìe a d'àutr usage.

An Piemont, la Tor Piensomètrica ëd Morëtta (Coni), costruìa ant j'ani '80, a l'é stàita ogèt d'un proget ëd recùper për fé dventela n'hotel panoràmich ("Salina Tree Tower Hotel"), con na strutura an bòsch e assel ch'a sarìa anvlupasse dantorn a la tor esistenta .

Àutri esempi amportant:

La Tor d'eva ëd Rotterdam (1873), la pì antica dij Pais Bass, ancheuj dovrà com ufissi e ristorant .
La Dachauer Wasserturm (1910), an Almagna, ancheuj sede d'event culturaj .
Le tor an sël Castel Sforsesch ëd Milan, andova doi torion a l'han ospità dle sisterne con fonsion ëd tor piensomètrica .

Architetura e paesagi

Le tor d'eva a son ëd costrussion motobin vistose ant ël paesagi, dzortut ant le zòne pian-e. Për sòn, a son stàite soens progetà con n'atension particolar a l'estética, an adatandse a lë stil architetònich local (baròch, neoclàssich, modernista) . A son dventà 'd pont d'arferiment ant la geografìa dle sità.

Recùper e neuv usagi

Con l'evolussion dle técniche idràuliche, vàire tor a l'han perdù soa fonsion original. A son spantiasse ij proget ëd recùper për:

Residense: apartament ëd lusso .
Atività comersiaj: ristorant, bar, negòssi .
Fonsion pùbliche: musé, senté panoràmich, sede d'event .
Ufissi: spassi për lese.

Tor d'eva avosà

Union Watersphere (New Jersey, USA): 65 méter, un-a dle pì àute a forma sférica.
Earthoid (Maryland, USA): piturà com na sfera dël mond.
Tor dël Chianti (Italia): convertìa in edifissi pùblich.
Wrocław Water Tower (Polònia): ancheuj ristorant .

Vardé 'dcò