Torn
Torn (dal latin tornus, a soa vira dal grech τόρνος - "utiss rotond") a l'é n'atrass mecànich dovrà për modlé 'd materiaj travers un moviment ëd rotassion. A l'é un-a dle màchine pì antiche e amportante ant la stòria dla tecnologìa, dovrà për travajé 'l bòsch, ël metal, la pera, la tèra e ij materiaj sintétich.
Strutura e funsionament
[modìfica | modifiché la sorgiss]Un torn a l'é formà da:
- Ël bancal, na strutura longa e robusta ch'a sosten tuta la màchina.
- La testa fissa, ch'a conten ël motor e fa viré ël mandrin.
- Ël mandrin, ch'a ten ferm ël tòch da travajé e a lo fa viré.
- La contraponta, ch'a sosten l'àutra estremità dël tòch.
- Ël carèt, ch'a bogia l'utiss ëd taj longh ël tòch.
- L'utiss ëd taj, ch'a gava via 'l material për deje forma.
Sòrt 'd torn
[modìfica | modifiché la sorgiss]A-i son vàire sòrt 'd torn, mincadun për n'usage e material specìfich:
- Torn da bòsch: leger, për travajé 'd bòsch ant l'ebanisterìa e l'artisanà.
- Torn paralel: robust, për travajé 'd metal ant la mëccanica.
- Torn a copié: ch'a peul arprodùe 'd forme a parte da 'n model.
- Torn a torëtta: automatisà, për produssion an serie.
- Torn a contròl numérich (CNC): comandà da computer, për travaj ëd precision e d'àuta produssion.
- Torn da vasé: për modlé l'argila e la tèra, ant la tradission dla siràmica.
Utilisassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël torn a l'é dovrà për:
- Deje forma cilìndrica, cònica o profilà a 'd tòch ëd bòsch, metal o plàstica.
- Fé 'd filet (vis e scaje).
- Solié e polidé la surfassa dij tòch.
- Fé d'aleature ant ij tòch.
- Modlé la tèra për fé d'euvre d'artisanà (vas, piat, statuëtte).
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij prim torn a j'ero ativà a man ò con l'arch. A son ëstàit trovà 'd testimonianse 'd torn da vasé già ant l'Egit antich e an Mesopotamia. Ant l'Età 'd Mès ël torn a pedal a l'é spantiasse an Euròpa. Con la Rivolussion Industrial, ël torn a l'é dventà motorisà e a vapor, e peui elétrich. Ancheuj, ij torn CNC a son la base dla produssion mecànica moderna.
Torn ant la tradission piemontèisa
[modìfica | modifiché la sorgiss]An Piemont, ël torn a l'é stàit n'utiss fondamental ant le boteghe dij tornitor, ch'a travajavo 'l bòsch për fé 'd mobij, dë scale e d'utiss, e ant le fonderìe për travajé ij metaj. Ancor al di d'ancheuj, a-i son d'artisan ch'a deuvro 'l torn për fé d'euvre d'art e d'arcostrussion stòrica. La tradission dël torn a tèra (da vasé) a l'é documentà ant le valade monregalèis e ant ël Canavèis.