Tràpan

Tràpan a l'é n'atrass mecànich dovrà për fé dij përtus ant ij materiaj pì dur. Ël moviment a l'é 'd rotassion e a l'é otnù travers na fòrsa manual, elétrica o idràulica. A l'é un dij ferament pì antich e amportant ant la stòria dla tecnologìa.

Strutura

Un tràpan modern a l'é formà da:

Motor (ant ij modej elétrich) ch'a fà viré la punta.
Mandrin, ch'a ten fërma la ponta e as peul regolesse për ponte 'd vàire diàmeter.
Impugnadura, ch'a peul esse a pistòla, a petorin-a o a colòna.
Ponta, l'utiss tajent ch'a gava via 'l material.

Ij tràpan a peulo avèj la percussion: un mecanism ch'a fà bate la ponta anans e andré antramentre ch'a vira, për travajé ant ël ciman o la pera.

Sòrt ëd tràpan

A-i son vàire sòrt 'd tràpan, mincadun për n'usage specìfich:

Tràpan a man

Ël pì sempi a l'é 'l tràpan a man, ch'a deuvra la fòrsa dël brass për viré. A peul esse:

Tràpan a manovela: con na manovela ch'a fà viré la ponta travers un sistema 'd roe dentà.
Tràpan a arch: un-a dle version pì antiche, con n'arch e na cordin-a ch'as anvlupa al mandrin.
Tràpan a petorin-a: con na piastra për taché al pét e na manovela për viré.

Tràpan elétrich

A l'é 'l pì comun ant le ca e ant j'ofissin-e:

Tràpan avitàbil: sensa fil, a batarìa, për travajé andova a-i é gnun-a presa.
Tràpan a percussion: për travajé ant ël ciman e la pera.
Tràpan a colòna: fissà a 'n bancal, për travaj ëd precision.
Tràpan a àngol: con la testa inclinà për rivé ant ij canton.

Tràpan për usagi specìfich

Tràpan dental: cit e precis, dovrà dai dentista.
Tràpan chirurgich: për fé dij përtus ant j'oss durant j'operassion.
Tràpan minerari: gròss e potent, për fé dij poss o për serché 'd mineral.
Tràpan a martel: për rompe 'l ciman e l'asfalt.

Ponte e verin-e

La punta a l'é la part ch'a fa 'l travaj ëd taj. A l'ha da manca d'esse d'un material pì dur che col da travajé. Ij tipo prinsipaj a son:

Verin-a da bòsch: con la ponta central e doe ale tajente.
Verin-a da metal (o da fer): elìtica, d'assel temprà.
Verin-a da ciman: con na piastrin-a ëd widiam saldà.
Verin-a a coron-a: për fé dij përtus gròss (fin a 150 mm).
Verin-a a scalin: për fé ij përtus për ij ciòv.

Stòria

Ij prim tràpan a arch a l'han ancaminà a esse dovrà ant la preistòria për fé 'd përtus. Ant l'Egit antich as dovravo për travajé la pera e 'l bòsch. Ël tràpan a manovela a l'é stàit anventà ant l'età 'd Mes. Dël 1889, l'ingegné american Arthur James Arnot a l'ha brevetà 'l prim tràpan elétrich, e dël 1917 la Black & Decker a l'ha anventà ël mandrin a crichèt.

Sicurëssa

Quand as deuvra 'n tràpan a venta:

Ten-e 'l tòch sempre bin fërmà (con na mòrsa s'a l'é possìbil).
Deuvré dj'uciaj ëd protession.
Avèj la ponta bin afilà.
Fërmé sùbit s'a s'ancanta.
Deuvré pa 'd vestì larg ch'a peusso ambrojesse.

Vardé 'dcò

Arferiment