Traspòrt con condote

Ël traspòrt con condote a l'é un sistema për tramudé sostanse lìquide, gassose o 'd sòlid a sospension travers a 'd tubo sota tèra o sota eva. A l'é un mojen d'automassion e d'efissiensa motobin àuta për ël moviment ëd petròli, gas naturaj, eva, e 'd vàire prodòt andustriaj a dëstanse longhe.

Stòria

Le prime condote a armonto a l'antichità, con le condote 'd tera cheuita o 'd pera ch'a portavo eva a le sità (coma j'aquedòt roman). La condota moderna a sòlid a l'é comparìa ant l'Eutsent për trasporté eva e për ël gas për l'iluminassion 'd le sità. La prima gran condota për petròli a l'é stàita costruìa ant jë Stat Unì dël 1865, longa 9 km.

Ant ël sécol ch'a fa XX, con l'ariv dël petròli e dël gas natural, la costrussion ëd condote a l'ha vivù n'esplosion, con dle rèj continentaj che a colegavo ij giassiment ai pòrt e ai sentr ëd tratament. Al di d'ancheuj, a-i son condote ch'a traverso desen-e 'd mila ëd chilòmeter, coma la condota Druzhba (për ël petròli) an Eurasia, o 'l sistema TransCanada për ël gas.

Tìpo 'd condote

A seconda dla sostansa trasportà, as parla 'd:

condote për petròli: a pòrto crù o rafinà.
condote për gas naturaj: a pòrto gas compress.
condote për prodòt rafinà: benzin-a, gasòli, carburant për aviassion.
condote për eva: për l'eva potàbil o për irigassion.
condote për solìd a sospension: për ël carbon mës-cià con eva (slurry pipeline) o për d'àutri mineraj.
condote për chìmich: për etilen, propilen, e d'àutri prodòt andustriaj.

Component técniche

Na condota a l'é fàita 'd vàire element:

Ij tubo: an assel, plàstica (PEHD) për l'eva, o d'àutri materiaj resistent a la pression e a la corosion.
Le stassion ëd pompa (për lìquid) o ëd compression (për gas): a manten-o la pression necessaria për fé core la sostansa.
Le vàlvole: a régolo ël fluss, a përmëtto l'isolament ëd na session për manutension.
Ij sistema 'd contròl e sorvejassansa (SCADA): a contròlo la pression, ël fluss e la temperadura an tuta la condota.
Ij pont d'arfud e 'd misura: për dëscarié, campioné o misuré la sostansa.
Protession catòdica: për evité la corosion dij tubo 'd metal.

Vantagi e svantagi

Vantagi

Cost d'esercissi bass: apress l'investiment inissial, ël cost për unità trasportà a l'é motobin bass.
Capassità àuta: na condota a peul movimenté quantità motobin gròsse për di.
Afidabilità e continuità: a l'é pa disturbà da le condission atmosfériche.
Sicurëssa: a riduv ël bisògn dë trasport për stra o ferovìa, con men arzigh d'acident.
Pòch ampat ambiental: an surfassa, sota tèra a l'ha 'n teritòri limità.

Svantagi

Àut cost inissial: la costrussion a peul costé miliard.
Pòca flessibilità: na vira costruìa, a peul nen esse spostà.
Vulnerabilità a dë roture o a atach: problema 'd sicurëssa.
Arzigh ambientaj an cas ëd lesion: dësvërsament ëd petròli o 'd chìmich.
Dipendensa geopolìtica: le condote antërnassionaj a creo 'd relassion ëd dipendensa antra ij pais.

Considerassion ambientaj

Le condote a peulo avèj d'efet negativ an sj'ecosistema, dzortut an traversand d'àree sensìbij (foreste, fium, tère 'd le comunità indigene). Le proteste e le resistense a le neuve condote (coma contra la Keystone XL an América dël Nòrd) a son motobin frequente.

Le companìe a deuvo fé djë studi d'ampat e 'd mitigassion, e a l'han ël dover legal ëd armedié ai dann causà.

Futur e neuve tecnologie

Le neuve tendense a comprendo:

condote për CO₂: për caturé e sequestré l'anidrid carbònica da le central elétriche.
condote për idrògen: për ël traspòrt ëd l'idrògen com energìa dël futur.
condote inteligente (smart pipeline): con sensor integrà për trové le lesion an temp real.
Material avansà: tubo pì resistent e pì leger.

Vëdde 'dcò

Ligam da fòra