Treno Maglev

Ël tren Maglev (da magnetic levitation, visadì "levitassion magnética") a l'é un sistema ëd traspòrt feroviari avansà anté che 'l tren a l'é sospèis e possà da 'd fòrse magnétiche, sensa 'd contat con la pista. Costa tecnologìa a përmët d'oten-e dle velocità motobin àute (fin a 600 km/h o 'd pì) e 'd viagé con men atrit, rumor e consum d'energìa che ij tren tradissionaj.

Prinsipi 'd funsionament

Ël Maglev a deuvra la repulsion e l'atrassion dij magnet permanent e dj'eletromagnet për realisé tre fonsion essensiaj:

Levitassion: a ten ël tren a chèich sentìmeter da la pista.
Propulsion: a fà andé 'l tren an anans.
Guida: a manten ël tren an sël percors.

A esisto doi sistema prinsipaj:

Levitassion elettromagnética (EMS - Electromagnetic Suspension)

A deuvra l'atrassion antra d'eletromagnet an sël tren e na lista 'd metal (generalment fer) an sla pista. Ël sistema a l'é regolà da 'd sensor ch'a manten-o na distansa costanta (8-12 mm). A l'é dovrà dal Transrapid alman.

Levitassion eletrodinàmica (EDS - Electrodynamic Suspension)

A deuvra la repulsion antra d'eletromagnet an sël tren e dle bobin-e o 'd condutor montà an sla pista. Quand ël tren as bogia, as crea 'd corent 'd indussion ch'a género un camp magnétich ch'a possa ël tren. A l'ha damanca 'd na velocità 'd partensa (apopré 100 km/h) për ancaminé a levité. A l'é dovrà dal JR-Maglev giaponèis.

Stòria

L'idèja dla levitassion magnética a armonta a l'inissi dël sécol ch'a fa XX, con ij prim brevet dël britànich Eric Laithwaite ant j'agn '40. La prima dimostrassion ëd në schema funsional a l'é stàita faita an Almagna ant j'agn '70.

1984: Birmingham (UK) a l'ha duvertà 'l prim servissi comercial Maglev për ij publich (fàit da Maglev UK), ma a l'é stàit sarà dël 1995 për problema 'd fidabilità.
1995: Almagna a buta a pont ël Transrapid e a duverta na linia 'd dimostrassion a Emsland.
2004: la Cina a duverta la linia Maglev ëd Shanghai, ch'a colega l'Aeropòrt ëd Pudong al sènter sitadin (30 km a 431 km/h ëd velocità màssima).
2015: ël tren giaponèis L0 Series a bat ël record mondial ëd velocità për tren con passeger, rivand a 603 km/h an preuva.

Vantagi

Velocità àute: sensa atrit mecànich, as peul rivé a 'd velocità motobin àute.
Silensiosità: pì 'd rumor përchè a-i é pa 'd contat metal-metal.
Manteniment ridovù: sensa part mòbij an contat, la pista e ij tren a s'uso 'd men.
Efissiensa energética: pì granda a le velocità àute rispet ai tren tradissionaj.
Scarsa sensibilità a le condission atmosfèriche: nen tocà da fiòca o giassa.

Svantagi

Cost d'investiment motobin àut: la costrussion dla pista a l'é motobin pì cara che cola dle ferovìe tradissionaj.
Incompatibilità con la rèj esistenta: a peul nen condivide linie con ij tren normaj.
Consum energétich për manten-e la levitassion quand ël tren a l'é ferm.
Problema 'd salute pùblica: anviron ai camp magnétich àut, ma jë studi a smon-o pa 'd preuve ciàire 'd dan.

Aplicassion comerciaj e proget

An servissi

Shanghai Maglev (Cinà): 30 km, 431 km/h, dal 2004.
Linia Incheon Airport Maglev (Corea dël Sud): 6.1 km, dal 2016.

An costrussion o progetà

Chūō Shinkansen (Giapon): linia Tokyo-Nagoya-Osaka con tren L0 Series. Prevëdùa për ël 2027 (Tokyo-Nagoya).
Mumbai-Pune Maglev (India): an studi.
Washington-Baltimore Maglev (USA): proget an valutassion.

Confront con l'àuta velocità tradissional

Ël Maglev a l'ha 'd vantagi an sij tren a roe për le velocità motobin àute (>500 km/h), ma ij cost pì àut e l'incompatibilità a rendo l'àuta velocità tradissional na solussion pì econòmica për vàire coridor.

Futur

Le arserche a son an cors për:

Supercondutor a temperadura àuta: për ridùe ij consum energétich.
Maglev a bass cost: tecnologie për rendlo competitiv.
Hyperloop: concet ch'a combin-a Maglev e tub a bassa pression për velocità 'd 1.000+ km/h.

Record ëd velocità

Record për tren con passeger: 603 km/h (L0 Series, Giapon, 2015)
Record an servissi regular: 431 km/h (Shanghai Maglev, Cina)

Vëdde 'dcò

Ligam estern