Treno a àuta velocità

Un tren a àuta velocità a l'é un sistema ëd trasport feroviari caraterisà da velocità motobin pì àute che coj dij tren convensionaj. An general, as definisso "a àuta velocità" ij tren ch'a rivo o a passo la velocità ëd 250 km/h ansima a linie neuve o adatà, e 200 km/h ansima a linie esistente.

Sistema 'd tren a àuta velocità a son ëstàit dësvlupà an vàire part dël mond, ma a l'é 'l Giapon ch'a l'ha dovrà 'l prim sistema comersial al mond: ël Shinkansen (tren balin-a) dël 1964. Soa prima linia, la Tōkaidō Shinkansen, a colegava Tokyo e Osaka a 210 km/h.

Stòria

Orìgin

L'idèja dël tren a àuta velocità a armonta a la fin dël sécol ch'a fa XIX, ma le limitassion técniche dij binari e dij tren a vapor a l'han ampedine lë s-ciàir. L'ancamin ver a l'é rivà dël 1964 con lë Shinkansen giaponèis, progetà për smon-e un mojen modern për l'Esposission Olìmpica 'd Tokyo.

Dësvlup an Euròpa

An Euròpa, la Fransa a l'ha ancaminà 'l programa TGV (Train à Grande Vitesse) ant j'agn '70, con ël prim servissi antra Paris e Lion dël 1981. Ël TGV a l'ha batù vàire record ëd velocità e a l'ha anspirà d'àutri pais coma la Germania (ICE), l'Italia (Frecciarossa, ETR 500), e la Spagna (AVE).

Dësvlup ant j'àutri continent

Ant j'ùltim agn, la Cin-a a l'ha dësvlupà la rèj d'àuta velocità pì granda dël mond, con desen-e 'd mila 'd chilòmeter ëd linie. D'àutri pais coma la Corea dël Sud (KTX), la Taiwan (THSR) e l'Arabia Saudita (Haramain High Speed Railway) a l'han butà an pé dij sistema avansà.

Tecnologìa

Binari

Le linie a àuta velocità a l'han ëd binari speciaj:

Curvament ridovù: curve motobin larghe për manten-e na velocità àuta.
Rotaje sensa giunture (continuous welded rail): për ridùe jë sbàuss.
Distansa pì granda antra ij binari: për podèj ancoresse a le curve.
Sistema 'd signalassion an cabina: përchè ij segnaj esterior a son tròp lest për j'andi.

Tren

Ij tren a àuta velocità a l'han:

Aerodinàmica avansà: për ridùe la resistensa dl'aria.
Sospension ativa: për mantnì 'l confòrt an sla pista.
Motor distribuì (an vàire vagon) o trassion a locomotiva.
Material leger: alumini, compòsit.
Fren motobin fòrt: fren a disch elétrich, fren a corent 'd Foucault.

Alimentassion

La pì part a son alimentà a tension d'aria për linie elétriche (25 kV, 50 Hz, o 15 kV, 16.7 Hz an Almagna), ma a-i é 'dcò d'esempi a combustion (TGV dël 1981 a l'ha 'd motor diesel për coleghé le linie neuve a cole veje).

Vantagi

Velocità: a riduv ij temp ëd viagi antra le sità, fasend concorensa a l'avion për dëstanse fin a 800 km.
Efissiensa energética: men energìa për passeger për chilòmeter che l'automòbil o l'avion.
Capacità: a peul trasporté milen-e 'd përson-e a l'ora për diression.
Sicurëssa: statìsticament motobin sicur, con pòchi incident amportant.
Sostenibilità: emission ëd CO2 për passeger motobin basse (se l'eletricità a l'é prodovùa da sorgiss nen fòssij).

Sfide

Cost 'd costrussion motobin àut: da 10 a 40 milion d'éuro për chilòmeter.
Manteniment motobin car.
Aquist ëd teritòri e 'mpat ambiental ant le fase 'd costrussion.
Compatibilità con la rèj feroviaria tradissional.

Sistema prinsipal ant ël mond

Asia

Giapon: Shinkansen (320 km/h, rèj ëd 3.000 km).
Cin-a: China Railway High-speed (350 km/h, 38.000 km ëd linie).
Corea dël Sud: KTX (305 km/h).
Taiwan: Taiwan High Speed Rail (300 km/h).

Euròpa

Fransa: TGV (320 km/h, rèj ëd 2.800 km).
Almagna: ICE (300 km/h).
Spagna: AVE (310 km/h).
Italia: Frecciarossa (300 km/h).
Regn Unì: Eurostar (300 km/h për ël tràfich sota la Mànica).

América dël Nòrd

Stat Unì: Acela Express (240 km/h, limità).
Canadà: limità a linie esistent.

Record ëd velocità

Velocità pì àuta an servissi regular: 350 km/h (Shinkansen E5, China Railway).
Record assolù an preuva: 574.8 km/h (TGV V150, Fransa, 2007).
Record për tren a sospension magnética (maglev): 603 km/h (L0 Series, Giapon, 2015).

Futur

Le tendense për ël futur a comprendo:

Tren a sospension magnética (maglev): sensa contat con la pista, ch'a peulo rivé a 600 km/h.
Hyperloop: sistema a bassa pression, an fase ëd proget.
Tren autonom: sensa condutor.
Anterconession transfrontaliera: linie ch'a traverso vàire pais.

Vëdde 'dcò

Ligam estern