Viagi

Un viagi a l'é l'assion dë spostesse da 'n leu a n'àutr, traversand në spassi, për na distansa pì o men longa, con vàire mojen e për vàire rason. A l'é un element fondamental dla condission uman-a, ch'a colega la necessità pràtica dë spostament (comersi, migrassion, travaj) a lë bzògn ëspiritual, cultural e përsonal.

Etimologìa

La paròla viagi a ven dal latin viaticum, ch'a vorìa dì "lòn ch'a serv për la stra" (da via, "stra"). An piemontèis, 'l termo a l'é dovrà sia për l'assion ëd viagé sia për ël percors fàit.

Sòrt 'd viagi

Ij viagi as peulo classifiché për vàire motiv:

Scond la durà

Viagi curt: antra 'd pòst davzin, për na giornà o men.
Viagi longh: ch'a pija vàire di, sman-e o mèis.

Scond ël but

Viagi 'd travaj o 'd comersi: për afé, riunion, fere.
Viagi 'd turism o d'arlass: për visité 'd leu neuv, vacanse.
Viagi 'd pelerinagi: a leu sacrà (për esempi, La Meca, Roma, Santiago ëd Compostela).
Viagi 'd migrassion o 'd colonisassion: për cambié residensa an manera definitiva.
Viagi d'esplorassion o 'd riserca sientìfica: për vëdde ëd leu nen conossù.
Viagi 'd formassion: për amprende lenghe o colture.

Scond ël mojen

Viagi a pé: a pé, con ël caminé.
Viagi terestr: con automòbil, moto, camion, autobus, tren.
Viagi për eva: con nav, batel, piroghe.
Viagi avion: con avion, elicòter, dirigìbil.
Viagi spassial: con na navëtta spassial o na stassion orbital.

Stòria dij viagi

Ij viagi a l'han marcà la stòria dl'umanità. Ant l'antichità, le stra roman-e, la Via dla Seda e le navigassion dij Feniss e dj'àrab a l'han consentì scambi econòmich e culturaj. Ant ël Medi Ev, ij pelerinagi e le Crosià a l'han butà 'd gent an contat. Con le Grand Esplorassion (sécol XV–XVII), coj coma Cristòfo Colomb e Ferdinand Magelan a l'han duvertà 'd neuve rote marin-e.

La Revolussion Andustrial a l'ha rendù ij viagi pì lest e acessìbij con ël tren e la nav a vapor. Al sécol XX, l'automòbil e l'avion a l'han democratisà ij viagi 'd longa distansa.

Sens sossial e cultural

Ël viagi a l'é motobin pì che un trasferiment geogràfich:

Chërsita përsonal: a deurb la ment, a mostra a afronté l'inaspetà.
Amprendiment cultural: a buta an contat con dle manere 'd vive e 'd pensé diferente.
Scambi econòmich: a përmëtt ël passagi ëd bin, moneda e inovassion.
Ispirassion artìstica: motobin euvre 'd literatura, mùsica e art visual a parlo dij viagi.

Pianificassion e preparassion

Un viagi a peul ciamé:

Selession dla destinassion e dël percors.
Organisassion dij mojen ëd traspòrt e dij përnotaman.
Documentassion (passapòrt, vist, vacinassion).
Preparassion dij bagaj.
Informassion an sël clima, la lenga e le costume locaj.

Termo corelà

Viagiator: col ch'a fà 'l viagi.
Viagi 'd nòsse: viagi fàit da jë spos apress ël mariagi.
Viagi 'd ritorn: ël viagi vers ca.
Viagi dë stat: viagi ufissial d'un cap dë stat.
Viagi 'd grup: organisà për vàire përson-e.
Viagi organisà: con tut arzolvù da n'agensìa.

Ant la literatura e l'art

Ij viagi a son un tòpos literari motobin spantià, da lOdissea' d'Omer a Ël viagi dël peregrin ëd John Bunyan, da Ël gir dël mond an 80 di' ëd Jules Verne a le narassion dë scritor modern. An cine, ël "road movie" a esplora ël tema dël viagi coma metàfora dla vita.

Vëdde 'dcò

Ligam da fòra

World Travel Guide - Giuda ai viagi.
Lonely Planet - Editorial ëd viagi.