Virtù
La virtù (dal latin virtus, da vir, "òm") an filosofìa a l'é na disposission o n'abitùdin ëd caràter ch'a pòrta na përson-a a agì conform a la rason e a la moralità. A l'é un concet sentral dl'ética dle virtù, na corent filosòfica ch'a buta la formassion dël bon caràter al cheur dla vita moral.
Tichëtte prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]La virtù a peul esse definìa coma:
- Na disposission stàbil dël caràter a serne e fé lòn ch'a l'é bon
- L'abilità ëd trové la giusta mzura an tra doi estrem
- La realisassion dël potensial uman conform a la rason
- La base dël bon agì e dla vita contenta
Sòrt ëd virtù
[modìfica | modifiché la sorgiss]Aristòtil a diferensia an tra:
- Virtù inteletual: Cola ch'a ven da l'ansegnament
- Sapiensa: La conossensa dij prinsipi pì àut
- Siensa: La conossensa dle còse necessarie
- Rason pràtica: La capacità 'd giudiché an situassion particolar
- Virtù moral: Cola ch'a ven da l'abitùdin
- Coragi: An tra la temerarietà e la paurosità
- Temperansa: An tra l'intemperansa e l'insensibilità
- Liberalità: An tra la prodigalità e l'avarissia
- Magnanimità: An tra la vanità e la pusilanimità
Le quatr virtù cardinaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ant la tradission filosòfica e cristian-a:
- Prudensa: La capacità 'd giudiché lòn ch'a l'é bon da fé
- Giustissia: La costanta volontà 'd dé a mincadun lòn ch'a jë speta
- Fòrsa: La fermëssa ant le dificoltà
- Temperansa: Ël moderé ij desider sensuaj
Le tre virtù teologaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ant la tradission cristian-a:
- Fej: La virtù ch'a pòrta a chërde an Dé
- Speransa: La virtù ch'a pòrta a speré an Dé
- Carità: La virtù ch'a pòrta a vorej bin a Dé e al pròssim
Strutura dla virtù
[modìfica | modifiché la sorgiss]Second Aristòtil, la virtù a l'ha tre caraterìstiche:
- As trata dë na disposission, nen d'un sentiment o d'una capacità
- A l'é na mzura an tra doi estrem (sfasament)
- A l'é na abitùdin, visadì ch'as aquista për pràtica costanta
Aquisté le virtù
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le virtù as deuvro:
- Për pràtica e repetission d'assion virtuose
- Për esempi e imitassion ëd përson-e virtuose
- Për riflession e auto-esaminassion
- Për educassion e formassion dël caràter
Virtù e felicità
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ant l'ética dle virtù, le virtù a son:
- Mèj për esse: A rendo bon col ch'a l'ha
- Mèj për vive: A men-o a la felicità (eudaimonia)
- Fin an lor mideme: A son desideràbij për lor-mideme
Virtù ant la tradission filosòfica =
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Socrate: La virtù a l'é conossensa, ël mal a ven da l'ignoransa
- Platon: La virtù a l'é l'órdin dl'ànima, minca part a l'ha soa virtù pròpria
- Jë Stòich: La virtù a l'é l'ùnich bin ver, tut lòn ch'a resta a l'é indiferent
- Tomà d'Aquin: A integra la filosofìa d'Aristòtil con la vision cristian-a dla virtù
- David Hume: La virtù a l'é lòn ch'a sùssita 'd sentiment ëd aprovassion
- Alasdair MacIntyre: An temp modern, a fortiss un ritorn a l'ética dle virtù
Crìtiche a l'ética dle virtù
[modìfica | modifiché la sorgiss]- A peul manché 'd régole ciàire për guidé l'assion
- As peul dventé relativista: le virtù a peulo varié da coltura a coltura
- A peul nen dé na rispòsta a le question ëd giustissia sossial
Amportansa contemporania
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'antëress për le virtù a l'é arnassù ant ël sécol ch'a fa XX con:
- La publicassion ëd "After Virtue" d'Alasdair MacIntyre (1981)
- Jë studi an ética aplicà (ética dl'organisassion, ética dël professionista)
- L'antëress për la formassion dël caràter ant l'educassion