Vis d'Archimede

La Vis d'Archimede a l'é n'atrass mecànich antich progetà për elevé dj'eve o 'd materiaj a grana fin-a. A l'ha portà sò nòm da Archimede, lë siensà grech ch'a l'ha dëscrivula anviron dël sécol III a.C., combin che ëd strument smijant a fusso dovrà già prima an Egit.

Descrission e funsionament

La vis a consist an n'ass sentral, ëd sòlit anclinà, dantorn al qual a l'é anrotolà na lama a forma d'élica ant un silìnder s-ciair. Quand che la vis a l'é faite viré (a man o con na sorgiss d'energìa), la lama a pòrta ël material che a ven tramudà da la part pì bassa a cola pì àuta për efet dla rotassion, për peui seurte da n'overtura a l'estremità superior. A l'é dovrà dzortut për l'elevassion d'eva (ant l'agricoltura, për l'irigassion e për drené le tère), ma 'dcò për tramudé d'àutri materiàj granos, tanme 'l gran, la sabia o d'àutre sòrt ëd carburant.

Utilisassion

Agricoltura: për porté l'eva dai canaj a le campagne o për drené le palude.
Industria: për tramudé e manegé 'd materiaj a gran-a fin-a ant le fàbriche.
Tratament dl'eva: ant le stassion ëd tratament, për tramudé la fiòca o la farin-a dj'oss.
Idroelétrich: an chèich sistema idroelétrich modern.

Stòria e legenda

A l'é dëscrivùa da Vitruvi ant sò De architectura. Na legenda a conta che Archimede a l'avèissa anventà sta vis për gavé l'eva da la sèntin-a 'd na nav gròssa dël re Gerone II, ma a-i é gnun-a preuva stòrica.

Variant moderne

Le vis d'Archimede moderne a peulo esse fabricà 'd metal o 'd plàstica e a son alimentà 'd sòlit da motor elétrich. A resto n'atrass sempi, afidàbil e con pòca manutension, motobin apressià për soa capacità 'd travajé con d'eva motobin sporcà ëd sediment o materie sòlide.

An Piemontèis

An piemontèis, l'atrass as ciama vis d'Archimede o, pòch formal, tornant. Costa dëscrission-sì a peul servì com base për spantié l'usage e l'arpòrt ëd cost atrass ant l'ingegnerìa e l'agricoltura piemontèisa.

Arferiment