Vostok 1
La Vostok 1 (an russ: Восток-1, ch'a veul dì "Orient") a l'é stàita la prima navissela spassial a porté n'òm ant lë spassi. La mission, dël programa Vostok dl'Union Soviética, a l'é volà ai 12 d'avril dël 1961 con a bòrd ël cosmonàuta Jurii Gagarin, ch'a l'é dventà 'l prim esse uman a fé n'òrbita d'antorn a la Tèra .
La mission
[modìfica | modifiché la sorgiss]La Vostok 1 a l'é stàita lansà dal Cosmodrom ëd Baikonur (ancheuj an Kazakistan) a le 6:07 UTC. La navissela a l'era formà da doi part prinsipaj: un mòdul ëd rientr sférich (ch'a contenìa Gagarin) e un mòdul ëd servissi con ij motor e j'equipagiament . Gagarin a l'ha passà 108 minute ant lë spassi, an completand na sola òrbita d'antorn a la Tèra, con na durà total dal decòl a l'ateragi d'1 ora e 48 minute .
Durant ël vòl, ël contròl a l'era completament automàtich, dagià che ij médich a savìo nen coma n'òm a l'avrìa reagì a l'assensa 'd pèis. Gagarin a l'avìa un còdes segret për podèj pijé 'l contròl manual an cas d'emergensa .
L'ateragi
[modìfica | modifiché la sorgiss]Dòp n'òrbita, ij motor ëd fren a son ëstàit ativà për fé torné la navissela an atmosfera. Durant la fase ëd rientr, la Vostok 1 a l'ha avù 'n problema: ël mòdul ëd servissi as dëstacava nen, e për chèiche minute la càpsula a l'é stàita bolversà. Për boneur, le tëmperadure àute a l'han brusà ij cav e la separassion a l'é riessùa .
A 7 km d'autëssa, Gagarin a l'é stàit slansà fòra dla càpsula con un sedil ejetàbil e a l'é calà con sò paracadute an sla region ëd Saratov, an Russia. Le prime përson-e ch'a l'han vëddulo a son ëstàite na paisan-a e soa novoda, ch'a l'avìo tëmma 'd col òm vestì con na tuta arancion .
Për vàire agn, ij Soviétich a l'han tenù secret ël fàit che Gagarin a fussa aterà separà, përchè la FAI a ciamava che ël pilòt a fussa restà ant la navissela fin-a a tèra për ch'ël primà a fussa validà. D'apress, le régole a son ëstàite cambià e 'l primà a l'é stàit arconossù .
Amportansa stòrica
[modìfica | modifiché la sorgiss]La mission Vostok 1 a l'ha marcà na vitòria decisiva dl'Union Soviética ant la corsa a lë spassi contra jë Stat Unì. Gagarin a l'é dventà n'eroe mondial e 'l sò vol a l'ha duvertà la stra a l'esplorassion uman-a dël còsm.