William Makepeace Thackeray

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Scritor, giornalista e sagista an lenga anglèisa.

William Makepeace Thackeray a l'era nassù a Calcutta, an India, ël 18 ëd luj dël 1811 e a l'é mòrt a Londra ël 24 dë dzèmber dël 1863.

Biografìa

Thackeray a l'era fieul d'un funsionari dla British East India Company. A 5 agn, dòp la mòrt 'd sò pare, a l'é mandà an Anghiltèra për studié. A l'ha frequentà la Charterhouse School e peui l'University of Cambridge, ma a l'ha nen otnù na làurea, an abandonand jë studi për viagé an Euròpa (an particolar a Paris e Weimar). A Weimar a l'ha ancontrà Goethe. A l'ancamin, a l'ha provà la cariera dël drit e cola dl'art (pitor), ma a l'é stabilisse an sla literatura e giornalism.

A l'ha marià Isabella Shawe dël 1836, ma soa fomna a l'ha dësvlupà 'd problema mental grev, ch'a l'han obligà Thackeray a butela 'n cura për ël rest ëd soa vita. A l'ha dovù scrive motobin për mantnì la famija e për paghé jë spese mediche.

A l'é dventà famos tard, con la publicassion a fascìcoj ëd Vanity Fair (1847-48). A l'ha 'dcò scrivù 'd sagi për Punch e d'àutri giornaj. A l'é stàit an concorensa literaria con Charles Dickens, bele ch'a l'abio avù 'd bon rapòrt. A l'é mòrt a Londra d'un colp apoplétich a 52 agn.

Stil e temàtiche

Thackeray a l'é considerà un dij gran realista ëd la literatura vitorian-a. Sò stil a l'é caraterisà da n'umor satìrich e pessimista, da n'atension ai detaj dla vita social e dal dësmascrament ëd l'ipocrìsia e dl'ambission dla sossietà vitorian-a. Soa euvra pì famosa, Vanity Fair, a l'é sot-titolà "A novel without a hero" ("un romanz sensa n'eròe") e a mostra la sossietà londinèisa dël prim Eutsent, con la protagonista Becky Sharp ch'a l'é n'antieroin-a ambissiosa e sensa scrùpoj.

Thackeray a l'era motobin antëressà a la stòria (tante 'd soe euvre a son ambientà ant ël passà, tanme Henry Esmond) e a l'avìa n'anfluensa forta da Henry Fielding.

Euvre prinsipaj

The Yellowplush Papers (1837)
Catherine (1839)
A Shabby Genteel Story (1840)
The Irish Sketchbook (1843)
The Memoirs of Barry Lyndon, Esq. (1844) – adatà 'me film da Stanley Kubrick (1975)
The Book of Snobs (1848) – na sàtira dla sossietà anglèisa
Vanity Fair (1848) – soa euvra pì amportanta
Pendennis (1848) – na stòria d'adolessensa e 'd cariera literaria
Rebecca and Rowena (1850) – na paròdia dij romanz stòrich ëd Walter Scott
Men's Wives (1852)
The History of Henry Esmond (1852) – romanz stòrich ambientà ant l'Età dla Regina Ana
The Newcomes (1855)
The Rose and the Ring (1855) – na conta 'd fàule për masnà
The Virginians (1857) – seguit d'Henry Esmond, ambientà ant la Guèra d'Indipendensa American-a
The Adventures of Philip (1862)
Denis Duval (1864) – romanz nen finì, publicà dòp soa mòrt

Arconossiment e eredità

Thackeray a l'é stàit onorà 'me un dij pì grand romanzé vitorian. Soa euvra a l'ha anfluensà vàire scritor dòp ëd chiel, an particolar realist e satìrich. Vanity Fair a l'é considerà un caplavor dla literatura anglèisa e a l'é stàit adatà vàire vire për ël cine, la television e ël teàter.

A l'é stàit un dij prim a dovré la literatura 'd massa, con la publicassion a fascìcoj mensij.