Vai al contenuto

Aarau

Da Wikipedia.
Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.
Svìssera
Aarau
Stemma dla comun-a ëd Aarau
Stemma dla comun-a ëd Aarau
Canton Argòvia
Distret Aarau
Lenghe ufissiaj Alman
Coordinà 47° 23' N 8° 02' E
Autëssa 382 m an sël livel medi dël mar
Surfassa 8,94 km²
Popolassion 
 - Densità
15.649 ab.
1.750 ab/km²
Frassion
Comun-e davzin-e Buchs, Eppenberg-Wöschnau (SO), Erlinsbach, Küttigen, Niedererlinsbach (SO), Rohr, Suhr, Unterentfelden
Còdes postal 5000
Sit an sl'aragnà www.aarau.ch
Comun-a ëd Aarau
Comun-a ëd Aarau

Aarau a l'é na sità dla Svìssera, capital dël canton d'Argòvia. As treuva an sël fium Aar, da sò nòm, e a l'é un sènter amportant për l'aministrassion, la coltura e l'istrussion. A conta 21.503 abitant (2023) e as dëstend su na surfassa d'8,94 km², con na densità ëd popolassion ëd 2.405 abitant për chilòmeter quàder.

A confin-a con Buchs, Eppenberg-Wöschnau (ant ël canton ëd Soleura), Erlinsbach, Küttigen, Niedererlinsbach (ant ël canton ëd Soleura), Rohr, Suhr e Unterentfelden.

La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.

Le prime testimonianse ëd n'insediament a armonto a l'época dij Roman (sécol I d.C.). Dël 1248 a l'é stàita fondà dai cont ëd Kyburg. Dël 1415 a l'é stàita conquistà dai Bernèis, ch'a l'han governà fin-a al 1798. Dël 1798, durante la Rivolussion svìssera, Aarau a l'é stàita la prima capital dla Repùblica Elvética, për pòchi mèis. Dël 1803, con l'at ëd mediassion, a l'é dventà la capital dël neuv canton d'Argòvia.

Leu d'anteresse

[modìfica | modifiché la sorgiss]
  • Sènter stòrich (Altstadt): un dij pì bej dla Svìssera, con ca colorà dël sécol XVI e ël famos Dachhimmel (tèit a pèndola).
  • Cesa ëd San Pé e San Paul (sécol XII), dë stil romànich e gòtich.
  • Museo d'Art d'Argòvia (Aargauer Kunsthaus), un dij pì important për l'art svìssera.
  • Castel d'Aarau (sécol XIII), restaurà ant ël sécol XIX.

Aarau a l'é 'n sènter andustrial e tersiari, con d'asiende ant ij setor eletrònich, dle telecomunicassion, dl'editorìa e dij servissi. A l'é la sede dla Nordostschweizerische Kraftwerke (NOK), un-a dle pì grande asiende elétriche dla Svìssera.

Coltura e istrussion

[modìfica | modifiché la sorgiss]

La sità a l'é sede dla Scòla Cantonal d'Argòvia (Kantonsschule Aarau), un-a dle pì antiche e prestigiose dël pais. A l'ha 'dcò na vita coltural motobin ativa, con teatro, musé e manifestassion.

Aarau a l'é colegà a la rej feroviaria nassional (linia Zurigo-Berna-Ginevra), con ëd treno diret për le prinsipaj sità dla Svìssera. A l'é 'dcò servìa da l'autostrà A1.