Al Bayda'

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Al Bayda' (البيضاء an àrabo), ëdcò conossùa 'me Beida, Elbeida o sota ël nòm colonial italian ëd Beda Littoria, a l'é na sità dël nòrd-est dla Libia e 'l capleugh dël distret ëd Jabal al Akhdar . Con na popolassion stimà d'anviron 250.000-380.000 abitant dël 2010, a l'é la quarta sità pì granda dël pais, apress Trìpoli, Bengasi e Misurata .

Stòria

La stòria dla zòna a l'é antica e a riva fin a l'época dla colònia greca ëd Cirene, ch'a l'é trovà ant j'anviron ant la moderna sità 'd Shahat . Un dij leugh pì amportant dla sità a l'é la tomba d'un compagn dël profeta Maomet, Ruwaifi bin Thabit al-Ansari. Për sòn, la sità a l'era ciamà Sidi Rafaa .

Ant ël sécol ch'a fà XIX, la rivà ëd Muhammad ibn Ali as-Senussi e la costrussion ëd na zawiya (un monasté) bianca, ch'as vëddìa da l'aut, a l'han fàit ciamé ël pais az-Zawiyat al-Bayda (Ël monasté bianch). Con ël temp, ël nòm a l'é dventà mach Al Bayda (La bianca) .

Durant la colonisassion italian-a, ant j'agn 1930, la sità a l'é stàita ciamà Beda Littoria e a l'é dventà un sènter për ij colon italian . Dòp la sconda guèra mondial e l'indipendensa dla Libia, la sità moderna a l'é stàita arcostruìa ant j'agn 1950 con l'idea 'd fela dventé la neuva capital federal. Për sòn a son ëstàit costruì vàire edifissi governativ, ma 'l proget a l'é peui stàit chità .

Geografìa, clima e economìa

Al Bayda' as treuva a n'autëssa 'd 600-620 méter an sl'autipian dël Jabal al Akhdar (la Montagna Vérd), n'area conossùa për soe foreste e soa vegetassion, ràira an Libia. Ël clima a l'é mediterani (Köppen: Csb), con invern frèid e piovos (fin a 540 mm d'eva l'ann) e dle vire con fiòca, lòn ch'a-j val lë stranòm ëd "Sità dla fiòca". L'istà a l'é càuda ma mitigà da l'autëssa .

L'economìa dla sità a l'é basà an sl'agricoltura (fruta, olive, gran) e sël comersi. A l'é 'dcò 'n sènter industrial e finansiari, con la Banca Comersial Nassional, la sconda banca dël pais . La sità a l'é sede dl'Università Omar Al-Mukhtar .

Eveniment recent

Dël 2011, durant la guèra sivil libian-a, Al Bayda' a l'é stàita la prima sità a tombé an man dij rebel contra 'l regim ëd Muammar Gaddafi .