Alnus glutinosa
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
  La verna: Alnus glutinosaDescrissionLa verna (Alnus glutinosa (L.) Gaertn.) a l'é n'erbo o busson dla famija dle Betulaceae, aut da 20 a 30 méter, con na scòrsa ëd color gris-brun, fissà e chërpà con l'età. Le feuje a son auterne, sempie, tonde o rionde, con ël bòrd seghëttà e na surfassa ch'a resta un pòch viscosa (da sì l'epitet glutinosa). Le fior a son ament separà: coj mas-cc a son pendent, longh, giaunastr; coj fumela a son pì curt e a resto durant l'invern, trasformand-se an strobil legnos ch'a conten-o le samare (frut alà). Le reis a l'han dij nòdoj radical ch'a fisso l'asòt atmosfèrich, grassie a na simbiosi con dij bater (genere Frankia), rendend-lo bon për mijoré 'l teren. DistribussionLa verna a l'é nativa dla pì part dl'Euròpa, dl'Asia minor e dl'Àfrica setentrional. An Italia, a chërs spontaniaman ant tuta la penìsola e ant j'ìsole, dzortut ant le zòne ùmide: a-j piaso le rive dij fium, ij pantan, le torbere e le zòne con an pianta l'eva (a l'é un dij pòchi erbo ch'a sopòrto le reis ambagnà an manera duratura). As treuva dal livel dël mar fin a 1.200 méter d'autëssa. A forma 'd bòsch pur (onere) o mës-cià con sàles, frasso e àutre piante ripariaj. NotissieËl bòsch dla verna a l'é motobin apressià, përchè a l'é compat, omogeni e a marsa nen sota eva, an essend ch'a l'ha n'àut contnù 'd tanin. Storicament a l'é stàit dovrà për fé 'd pilotage sota eva (fondament ëd cà e 'd pont), ëd condòte, ëd baril e 'd trav da minera. A l'é 'dcò un bon bòsch da travaj e da intaj. Le feuje e la scòrsa a son dovrà ant la medzin-a tradissional për soe proprietà astringente e antisétiche. Ecologicament, la verna a l'ha un ròl amportant ant la stabilisassion dle rive e ant la creassion d'ambient ripariaj për la fauna. A l'é n'erbo pionié ch'a colonisa teren ùmid degradà, amponent l'asòt e preparand ël teren për l'ariv d'àutre spece. A l'é 'dcò coltivà 'me pianta ornamental ant ij parch e an sle rive dë stagn artifissiaj. Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
|
